UNIDADE 5: INTRODUCIÓN

Transcrição

1 UNIDADE 5: INTRODUCIÓN O LIBRO DO ALUMNADO Na páxina de entrada da unidade preséntanse unha serie de actividades orais que parten dos coñecementos previos e avanzan contidos que se traballarán ao longo da unidade. Neste caso, as cuestións refírense aos prexuízos lingüísticos, ao contacto que o alumnado ten coa biblioteca e aos coñecemento de Rosalía de Castro. Obxectivos didácticos da unidade: Achegarse ao Rexurdimento e á vida e obra de Rosalía de Castro. Caracterizar os textos dialogados. Valorar a puntuación correcta dos textos. Ampliar o léxico referido ao libro e ás bibliotecas. Identificar os prexuízos existentes en Galicia con respecto ao uso das linguas. Recoñecer e usar correctamente os pronomes persoais. Diferenciar ditongo de tritongo e de hiato. Contidos da unidade, organizados por apartados: Literatura: O Rexurdimento. Rosalía de Castro. Inclúe un apartado final titulado «Comprende e razoa» no que o alumnado deberá demostrar a adquisición reflexiva dos contidos expostos. Escolma: que inclúe no epígrafe «Repara» unhas breves preguntas de comprensión dos textos escolmados. Baixo o título «A pegada de Rosalía de Castro» ofrécense textos modernos e contemporáneos nos que se aprecia a influencia desta escritora. Lectura e traballo co texto: «A xustiza pola man», de Rosalía de Castro. Actividades de comprensión e expresión escrita e oral. Outras actividades: comparacións, xénero de substantivos asociado a significado, hipérbatos. Tipos de textos: O diálogo. O tecido da lingua: Mecanismos de cohesión textual II: puntuación. Os nomes das cousas: O libro e as bibliotecas. Lingua e sociedade: Linguas en contacto: prexuízos lingüísticos. A lingua por dentro: Os pronomes persoais. Letras e signos: Ditongo, tritongo e hiato. Actividades de reforzo e ampliación: Contra o final da unidade ofrécense dúas páxinas con actividades para o traballo da diversificación curricular. Avaliación: Na última páxina, a proba de avaliación da adquisición dos contidos da unidade. Parte da lectura do texto «A paixón de Alexandra», de Xulio Ricardo Trigo, para desenvolver actividades de comprensión e expresión escritas, así como outras correspondentes aos diferentes apartados da unidade. 142

2 Lingua e literatura 3º ESO Programación por unidades Temporalización: Os contidos desta unidade impartiranse durante o mes de febreiro. RECURSOS E FERRAMENTAS DE AVALIACIÓN Recursos: Materiais fotocopiables da Proposta didáctica: probas de atención á diversidade, probas trimestrais para o desenvolvemento das competencias clave, probas de avaliación. Caderno de ortografía de Xerais con actividades complementarias. Libro dixital con contidos ampliados e cunha selección de recursos dixitais para o traballo na aula: locución de textos, esquemas animados, mapas interactivos, enlaces web, vídeos etc. Ferramentas de avaliación: Avaliación inicial da unidade 5, baseada nas preguntas de expresión oral que van na páxina inicial da unidade. Proba de avaliación da unidade 5 na última páxina da unidade do libro do alumnado. Rúbricas de avaliación: dispoñibles nesta proposta didáctica. MATERIAIS DIDÁCTICOS Deseguido, nesta Proposta didáctica, ofrécense os seguintes materiais relacionados coa unidade 5: Programación da unidade 5, por apartados e bloques de contidos. Rúbricas de avaliación da unidade 5: preséntanse por bloques de contidos, con referencia explícita ás actividades do libro do alumnado onde se traballa cada estándar de aprendizaxe e cunha proposta de catro niveis de adquisición: adquire plenamente (4), logra (3), progresa (2) e precisa apoio (1). Actividades de atención á diversidade da unidade 5: actividades que procuran facilitar o traballo co alumnado que presenta meirandes dificultades de aprendizaxe. Elementos transversais da unidade 5: con referencia explícita ao recurso didáctico onde se traballa cada un deses elementos. 143

3 PROGRAMACIÓN DA UNIDADE APARTADO OBXECTIVOS BLOQUES DE CONTIDOS CRITERIOS DE AVALIACIÓN ESTÁNDARES E INDICADORES COMPETENCIAS Literatura e escolma de textos pp Lectura e traballo co texto pp c) l) n) ñ) c) d) f) l) ñ) BLOQUE 5. EDUCACIÓN LITERARIA B5.1. Identificación e comprensión das distintas épocas e períodos da literatura galega desde as súas orixes na Idade Media ata O Rexurdimento: contexto socio-histórico. A situación da cultura e da lingua. O novo pensamento: o galeguismo (o provincialismo, o federalismo, o rexionalismo e o nacionalismo). Rosalía de Castro: biografía e obra. Rosalía: muller escritora en galego. Contexto socio-histórico da obra de Rosalía de Castro. Cantares gallegos: estrutura, estilo e temáticas. Follas novas: estrutura, estilo e temáticas. B5.2. Lectura autónoma e comentario de textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata Escolma de textos. A pegada de Rosalía de Castro: escolma. BLOQUE 1. COMUNICACIÓN ORAL. ESCOITAR E FALAR B1.7. Participación activa en situacións propias do ámbito educativo e de interese para o alumnado que xeren intercambio de opinión. Expresión oral: faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro. B1.8. Coñecemento, uso e aplicación de técnicas e estratexias necesarias para falar en público: planificación do discurso nas prácticas orais formais e informais. Expresión oral: planificación e presentación dunha exposición oral sobre as orixes, reivindicacións e logros do feminismo. B1.9. Construción de discursos adecuados a distintos rexistros, coherentes e ben organizados sobre temas de interese persoal ou social da vida cotiá e educativa. Expresión oral: reflexión sobre a temática tratada no poema. B5.1. Identificar e comprender as distintas épocas e períodos da literatura galega desde as súas orixes na Idade Media ata Coñecer o contexto sociohistórico do Rexurdimento, así como os principais autores e publicacións da época. Definir as sucesivas fases do galeguismo, desde o seu nacemento en 1840 até o nacionalismo do século XX. Situar a Rosalía de Castro no seu contexto histórico e reflexionar sobre a importancia da súa traxectoria vital e literaria en relación cos condicionamentos propios da sociedade patriarcal decimonónica. Coñecer os principais trazos formais, estruturais e temáticos de Cantares gallegos e Follas novas. Reflexionar sobre as relacións temáticas e os trazos comúns e distintivos dos dous poemarios en galego de Rosalía de Castro e ter unha visión de conxunto da súa obra. B5.2. Ler autonomamente e comentar textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata 1916 e relacionar o seu contido co contexto histórico, cultural e sociolingüístico de cada período. Ler comprensivamente unha escolma de poemas de Rosalía de Castro e determinar os temas tratados neles. Comentar a función das cantigas e ditos populares glosados en Cantares gallegos. Comentar a visión da emigración en poemas de Rosalía de Castro. Ler comprensivamente unha escolma de textos de diferentes autores e épocas e apreciar neles a pegada de Rosalía de Castro. Reflexionar sobre a importancia de Rosalía de Castro nos repertorios líricos vixentes. B1.7. Participar activamente en situacións propias do ámbito educativo e de interese para o alumnado que xeren intercambio de opinión. Participar activamente nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro. Manifestar as súas opinións mediante argumentos claros e lóxicos e respectando o guión proposto. Respectar as quendas de palabra e facer un uso adecuado do espazo e a comunicación non verbal. Escoitar de forma activa e respectuosa as intervencións alleas. B1.8. Aplicar técnicas e estratexias para falar en público, en situacións formais ou informais, de forma individual ou en grupo. Documentarse eficazmente sobre as orixes, reivindicacións e logros do feminismo. Planificar unha exposición oral mediante a elaboración dun guión. Realizar unha exposición oral fluída e gramaticalmente correcta e coidar a pronuncia. Empregar un léxico variado e adecuado. Coidar a presentación, así como a linguaxe non verbal, e manifestar autocontrol das emocións ao falar en público. Pronunciar de forma clara ante un auditorio. Evitar a utilización de castelanismos. Recoñecer e tratar de evitar erros na súa exposición oral. B1.9. Producir discursos breves e comprensibles, nun rexistro neutro, informal ou máis culto, sobre temas da vida cotiá ou educativa. Reflexionar oralmente e en grupo sobre a temática tratada no poema, empregando argumentos claros e lóxicos e respectando as regras de interacción. LGLB Identifica as distintas épocas e períodos da literatura galega desde as súas orixes na Idade Media ata Describe o contexto sociohistórico do Rexurdimento e coñece os principais autores e publicacións da época. Define as sucesivas fases do galeguismo, desde o seu nacemento en 1840 até o nacionalismo do século XX. LGLB Comprende e explica razoadamente as distintas épocas e períodos da literatura galega desde a Idade Media ata 1916 e sinala os seus principais trazos característicos. Sitúa a Rosalía de Castro no seu contexto histórico e reflexiona sobre a importancia da súa traxectoria vital e literaria en relación cos condicionamentos propios da sociedade patriarcal decimonónica. Explica os principais trazos formais, estruturais e temáticos de Cantares gallegos. Coñece os principais trazos formais, estruturais e temáticos de Follas novas. Reflexiona sobre as relacións temáticas e os trazos comúns e distintivos das dúas obras poéticas en galego de Rosalía de Castro. LGLB Le autonomamente obras ou textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata 1916, resume o seu contido, sinala os seus trazos característicos definitorios e relaciónaos co contexto histórico, cultural e sociolingüístico do período da literatura galega correspondente. Le comprensivamente unha escolma de poemas de Rosalía de Castro e determina os temas tratados neles. LGLB Comenta, de forma guiada, textos de obras da Literatura galega desde a Idade Media ata 1916, sinala os seus trazos característicos definitorios e relaciónaos co contexto histórico, cultural e sociolingüístico do período da literatura galega correspondente. Comenta a función das cantigas e ditos populares glosados en Cantares gallegos. Comenta a visión da emigración en poemas de Rosalía de Castro. LGLB Compara textos literarios dunha mesma época ou período ou de diferentes épocas e períodos atendendo aos seus principais contidos, sinala os seus trazos característicos definitorios e pon todo en relación co contexto histórico, cultural e sociolingüístico da(s) época(s) ou do(s) período(s). Le comprensivamente unha escolma de textos de diferentes autores e épocas e aprecia neles a pegada de Rosalía de Castro. Reflexiona sobre a importancia de Rosalía de Castro nos repertorios líricos vixentes. LGB Participa activamente en debates ou coloquios, respecta as regras de interacción, intervención e cortesía, manifesta as súas opinións e respecta as dos demais. Participa activamente nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro. Manifesta as súas opinións mediante argumentos claros e lóxicos. LGB Cínguese ao tema, non divaga e atende ás instrucións do moderador nos debates e coloquios. Respecta o guión proposto. LGB Respecta as quendas de palabra, o espazo, xesticula de xeito adecuado, escoita activamente os demais e usa fórmulas de saúdo e despedida. Respecta as quendas de fala e fai un uso adecuado do espazo e a comunicación non verbal. Escoita de forma activa e respectuosa as intervencións alleas. LGB Elabora guións para organizar os contidos de exposicións formais ou informais breves. Documéntase eficazmente sobre as orixes, reivindicacións e logros do feminismo. Planifica unha exposición oral mediante a elaboración dun guión. LGB Participa con fluidez nas intervencións orais espontáneas ou formais respectando as regras morfosintácticas desta lingua, en especial a colocación do pronome átono, así como a fonética galega (pronuncia das sete vogais, n velar e fonema fricativo palatal xordo). Realiza unha exposición oral fluída e gramaticalmente correcta e coida a pronuncia. LGB Emprega nas intervencións orais expresións propias do galego: infinitivo conxugado e fraseoloxía adecuada. LGB Emprega nas intervencións orais espontáneas un léxico rico e variado. Emprega un léxico variado e adecuado. LGB Fai uso dos aspectos prosódicos da linguaxe non verbal (a presentación, a posta en escena, os xestos e a mirad, manifesta autocontrol das emocións ao falar en público e diríxese ao auditorio con autoconfianza e seguridade. Coida a presentación e a súa linguaxe non verbal. Manifesta autocontrol das emocións ao falar en público. LGB Adecúa a súa pronuncia á finalidade da práctica oral. Pronuncia de forma clara ante un auditorio. LGB Recoñece a avalía erros (repeticións de conectores, pobreza léxica e castelanismos) nos discursos orais propios e trata, progresivamente, de evitalos. Evita a utilización de castelanismos. Recoñece e trata de evitar erros na súa exposición oral. LGB Participa en conversas informais nas que intercambia información e expresa a súa opinión. Reflexiona oralmente e en grupo sobre a temática tratada no poema. LGB Utiliza as fórmulas de tratamento e as regras de cortesía axeitadas ao destinatario e á situación comunicativa. Expresa a súa opinión mediante argumentos claros e lóxicos. Escoita con atención e respecto as intervencións dos seus compañeiros e compañeiras. Respecta as quendas de fala. Comenta as contribucións alleas

4 APARTADO OBXECTIVOS BLOQUES DE CONTIDOS CRITERIOS DE AVALIACIÓN ESTÁNDARES E INDICADORES COMPETENCIAS Lectura e traballo co texto pp c) d) f) l) ñ) BLOQUE 2. COMUNICACIÓN ESCRITA. LER E ESCRIBIR B2.1. Uso de técnicas de análise do contido e estratexias que facilitan a lectura comprensiva e crítica de textos. Actividades de comprensión textual. BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.1. Recoñecemento, explicación e uso de léxico amplo e preciso, con incorporación de fraseoloxía e de vocabulario temático. Actividades de comprensión e análise textual. B3.2. Recoñecemento e identificación das categorías gramaticais. Reflexión lingüística: substantivos con oposición de xénero. B3.8. Recoñecemento das función sintácticas e das unidades que as desempeñan de cara á mellora da construción de textos orais e escritos con emprego dunha terminoloxía axeitada. Reflexión lingüística: a comparación. Reflexión lingüística: orde oracional e hipérbatos. B3.10. Identificación da estrutura dun texto, a construción dos parágrafos e a vinculación e progresión temáticas en textos alleos. B3.11. Recoñecemento e delimitación na intención comunicativa expresada. Actividades de comprensión e análise textual. BLOQUE 5. EDUCACIÓN LITERARIA B5.2. Comentario de textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata Comentario literario guiado. B5.3. Lecturas expresivas e comprensivas de textos poéticos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata Lectura expresiva e comprensiva: «A xustiza pola man», en Follas novas, Rosalía de Castro. B5.6. Recreación de textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula co fin de desenvolver o gusto pola escrita e a capacidade de expresión dos sentimentos e xuízos. Expresión escrita: conversión do poema nun relato breve. B2.1. Aplicar técnicas e estratexias que facilitan a lectura comprensiva e crítica de textos. Resumir en seis liñas o contido do texto. Definir varios termos destacados no texto coa axuda do dicionario. B3.1. Recoñecer e explicar os valores de léxico temático e da fraseoloxía. Identificar no poema o léxico relacionado coa flora e a fauna. Explicar o significado da frase feita que lle dá título ao poema. B3.2. Aplicar os coñecementos sobre as distintas categorías gramaticais na elaboración de textos escritos e orais. Reparar na oposición de xénero en dous termos presentes no poema e indicar as diferenzas de significado entre pares de substantivos dados. B3.8. Recoñecer, usar e explicar as funcións sintácticas oracionais e as unidades que as desempeñan. Procurar as comparacións presentes no pema e recoñecer en cada unha delas os termos que se comparan. Lembrar a orde habitual dos elementos da oración, identificar hipérbatos no poema e transformalos conforme a disposición usual. B3.10. Sintetizar o contido e identificar a estrutura de textos. Determinar o tema dun poema. Sinalar as partes en que se estrutura un poema. Identificar o clímax no poema e explicar os recursos empregados nel para o mantemento da tensión. B3.11. Comprender o sentido global e a intención comunicativa de textos escritos. Mostrar explicitamente a comprensión do sentido global do poema. B5.2. Comentar textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata 1916 e relacionar o seu contido co contexto histórico, cultural e sociolingüístico de cada período. Comentar, respondendo preguntas, o poema desde o punto de vista temático e enunciativo. Analizar a dimensión simbólica do léxico relativo á flora e á fauna no poema, realizando unha clasificación de elementos positivos e negativos. Comprender o significado e funcionalidade comunicativa dun verso destacado no poema. Reparar na expresividade dos hipérbatos utilizados no poema. B5.3. Ler expresiva e comprensivamente textos poéticos da literatura galega desde a Idade Media ata Ler expresiva e comprensivamente un poema de Rosalía de Castro. B5.6. Recrear textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula co fin de desenvolver o gusto pola escrita e a capacidade de expresión dos sentimentos e xuízos. Valorar a narratividade e dimensión reivindicativa do poema e facer uso destas apreciacións para vertebrar un relato breve baseado nel. LGB Usa técnicas de síntese do contido dos textos: subliñados, esquemas e resumos. Resume en seis liñas o contido do texto. LGB Busca e asimila o significado de palabras do rexistro formal e incorpóraas progresivamente ao seu vocabulario. Define varios termos destacados no texto coa axuda do dicionario. LGB Selecciona o léxico e as expresións axeitadas en contextos comunicativos de uso formal da lingua. Identifica no poema o léxico relacionado coa flora e a fauna. Explica o significado da frase feita que lle dá título ao poema. LGB Identifica e explica os usos e valores das categorías gramaticais relacionándoas coa intención comunicativa e a tipoloxía textual. Repara na oposición de xénero en dous substantivos presentes no poema. Indica as diferenzas de significado entre pares de substantivos dados con oposición de xénero. LGB Recoñece e explica nos textos as funcións sintácticas oracionais e diferenza os elementos que as desempeñan. Procura as comparacións presentes no poema e recoñece en cada unha delas os termos que se comparan. Lembra a orde habitual dos elementos da oración e identifica hipérbatos no poema. Transforma varios hipérbatos presentes no poema conforme a orde habitual dos elementos da oración. LGB Determina o tema, delimita a estrutura e identifica a progresión temática en producións alleas. Determina o tema do poema. Sinala as partes en que se estrutura o poema. Identifica o clímax no poema e explica os recursos empregados nel para o mantemento da tensión. LGB Interpreta o sentido de textos escritos, identifica a intención comunicativa e a recoñece a postura de cada emisor. Mostra explicitamene a súa comprensión do sentido global do poema. LGLB Comenta, de forma guiada, textos de obras da Literatura galega desde a Idade Media ata 1916, sinala os seus trazos característicos definitorios e relaciónaos co contexto histórico, cultural e sociolingüístico do período correspondente. Comenta, respondendo preguntas, o poema desde o punto de vista temático e enunciativo. Analiza a dimensión simbólica do léxico relativo á flora e á fauna no poema, realizando unha clasificación de elementos positivos e negativos. Explica o significado e funcionalidade comunicativa dun verso destacado no poema. Repara na expresividade dos hipérbatos utilizados no poema. LGLB Le expresiva e comprensivamente textos poéticos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata Le expresiva e comprensivamente un poema de Rosalía de Castro. LGLB Recrea textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula. Converte o poema comentado nun relato breve. LGLB Desenvolve o gusto pola escrita como instrumento de comunicación capaz de analizar e regular os sentimentos e xuízos. Valora a narratividade e dimensión reivindicativa do poema e emprega estas apreciacións para vertebrar o seu escrito

5 APARTADO OBXECTIVOS BLOQUES DE CONTIDOS CRITERIOS DE AVALIACIÓN ESTÁNDARES E INDICADORES COMPETENCIAS Tipos de textos pp O tecido da lingua pp Os nomes das cousas pp f) n) f) e) f) m) BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.6. Coñecemento, aplicación e valoración das normas ortográficas para conseguir unha comunicación eficaz. Uso das comiñas e a raia. B3.11. Recoñecemento e delimitación na intención comunicativa expresada. O diálogo. Estilo directo e estilo indirecto. Os verbos máis usuais no estilo indirecto. BLOQUE 5. EDUCACIÓN LITERARIA B5.6. Creación ou recreación de textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula co fin de desenvolver o gusto pola escrita e a capacidade de expresión dos sentimentos e xuízos. Actividades de expresión escrita. BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.7. Uso reflexivo da puntuación en relación coa cohesión textual. Mecanismos de cohesión textual II. Puntuación. O punto (punto e seguido, punto e á parte e punto final). Os puntos suspensivos. A coma. O punto e coma. BLOQUE 2. COMUNICACIÓN ESCRITA. LER E ESCRIBIR B2.6. Uso case autónomo dos recursos que ofrecen as bibliotecas e as TIC para obter, organizar e seleccionar a información. O libro e as bibliotecas. BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.1. Recoñecemento, explicación e uso de léxico amplo e preciso, con incorporación de fraseoloxía e de vocabulario temático. Léxico relacionado co libro e as bibliotecas. B3.3. Recoñecemento, explicación e uso dos procedementos de creación de palabras (derivación e composición). Lexemas de orixe grega. B3.6. Aplicar as normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega. Coñecer a utilidade das comiñas e a raia na escrita de diálogos. B3.11. Comprender o sentido global e a intención comunicativa de textos orais e escritos. Diferenciar razoadamente en textos a utilización do estilo directo e indirecto. Transformar diálogos dados empregando tanto o estilo directo como o indirecto. Recoñecer os verbos empregados nun texto propio en estilo indirecto. B5.6. Crear ou recrear textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula co fin de desenvolver o gusto pola escrita e a capacidade de expresión dos sentimentos e xuízos. Escribir dous diálogos para dúas situacións ficticias propostas, reparando no emprego do estilo directo ou indirecto. Reproducir en forma narrativa un diálogo de banda deseñada. Desenvolver o gusto pola escrita mediante o emprego de técnicas para a recreación de textos de ficción. B3.7. Analizar e usar correctamente a puntuación. Coñecer as normas de emprego, así como a utilidade dos signos de puntuación. Empregar a coma para puntuar correctamente unha serie de enunciados. Introducir punto e coma axeitadamente en enunciados. Revisar un texto e inserir todos os signos de puntuación necesarios. B2.6. Usar, de maneira case autónoma, os recursos que ofrecen as bibliotecas e outros recursos relacionados coas TIC para obter, organizar e seleccionar información. Recoñecer nun plano as seccións habituais dunha biblioteca. Coñecer o sistema de clasificación universal de libros empregado nas bibliotecas. Interpreta correctamente a información contida nas partes externas dos libros, a partir de imaxes. Examinar un libro e recoñecer nel as partes internas habituais. B3.1. Recoñecer e explicar os valores de léxico temático e da fraseoloxía. Situar imaxes de libros de diferentes xéneros na sección adecuada do plano dunha biblioteca. Sinalar en imaxes os nomes das partes do libro. Definir de xeito autónomo as denominacións das partes internas do libro. B3.3. Recoñecer e explicar os procedementos de creación de palabras e as posibilidades de combinación para crear novas palabras para crear novos elementos léxicos. Entender o significado de varios lexemas de orixe grega. Buscar nun plano e nun texto palabras que conteñen lexemas de orixe grega e explicar o seu significado. LGB Emprega textos orais e escritos e respecta as normas gramaticais. Coñece a utilidade das comiñas e a raia na escrita de diálogos. LGB Interpreta o sentido de textos orais e escritos, identifica a intención comunicativa e a recoñece a postura de cada emisor. Diferencia razoadamente en textos a utilización do estilo directo e indirecto. Transforma diálogos dados empregando tanto o estilo directo como o indirecto. Repara nos verbos empregados nun texto propio en estilo indirecto e realiza con eles unha listaxe. LGLB Crea ou recrea textos sinxelos de intención literaria partindo das características dos traballados na aula. Escribe dous diálogos adecuados a dúas situacións ficticias propostas, reparando no emprego do estilo directo ou indirecto. Reproduce en forma narrativa un diálogo de banda deseñada. LGLB Desenvolve o gusto pola escrita como instrumento de comunicación capaz de analizar e regular os sentimentos e xuízos. Desenvolve o gusto pola escrita mediante o emprego de técnicas para a recreación de textos de ficción. LGB Revisa os textos para puntuar correctamente. Coñece as normas de emprego, así como a utilidade dos signos de puntuación. Emprega a coma para puntuar correctamente unha serie de enunciados. Introduce punto e coma axeitadamente en enunciados. Revisa un texto e insire todos os signos de puntuación necesarios. LGB Aplica correctamente o sistema de procura na biblioteca e nos buscadores de internet para obter, organizar e seleccionar información. Recoñece nun plano as seccións habituais dunha biblioteca. Coñece o sistema de clasificación universal de libros empregado nas bibliotecas. Interpreta correctamente a información contida nas partes externas dos libros, a partir de imaxes. Examina un libro e comproba a presenza nel das partes internas habituais (agradecementos, sumario, prólogo etc.) LGB Selecciona o léxico e as expresións axeitadas en contextos comunicativos de uso formal da lingua. Sitúa imaxes de libros de diferentes xéneros na sección adecuada do plano dunha biblioteca. Sinala en imaxes os nomes das partes do libro. Define de xeito autónomo as denominacións das partes internas do libro. LGB Recoñece e explica os procedementos de creación de palabras. Sinala o significado de varios lexemas de orixe grega. Busca nun plano e nun texto palabras que conteñen lexemas de orixe grega e explica o seu significado. CD

6 APARTADO OBXECTIVOS BLOQUES DE CONTIDOS CRITERIOS DE AVALIACIÓN ESTÁNDARES E INDICADORES COMPETENCIAS Lingua e sociedade pp A lingua por dentro pp Letras e signos pp Reforzo e ampliación pp d) f) l) ñ) o) f) BLOQUE 4. LINGUA E SOCIEDADE B4.2. Situación sociolingüística do galego, observación da situación sociolingüística en canto a usos e actitudes no contorno máis próximo (aula e barrio), con aproximación aos prexuízos lingüísticos máis evidentes. B4.6. Prexuízos lingüísticos. Linguas en contacto: prexuízos lingüísticos. BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.2. Recoñecemento e identificación das categorías gramaticais. Os pronomes persoais: definición. Pronomes persoais tónicos: formas rectas e oblicuas. Funcións. Comparación: conxuncións comparativas. Pronomes persoais átonos: definición e funcións. Contraccións dos pronomes de CD e CI. Pronomes átonos reflexivos, recíprocos e impersoais. Te e che. Pronome de solidariedade. Colocación do pronome átono. B3.6. Coñecemento, aplicación e valoración das normas ortográficas para conseguir unha comunicación eficaz. Contraccións dos pronomes de terceira persoa coas preposicións de e en. BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA B3.4. A fonética e a fonoloxía do galego con especial atención a posibles interferencias. B3.6. Coñecemento, aplicación e valoración das normas ortográficas para conseguir unha comunicación eficaz. As sílabas: sílaba tónica e sílaba átona. Ditongo. Tritongo. Hiato. Acentuación de i, u en hiato. Actividades de reforzo. Actividades de ampliación. B4.2. Describir e analizar a situación sociolingüística de Galicia atendendo á presenza da lingua galega. Describir a situación sociolingüística de Galicia atendendo ás causas dos prexuízos lingüísticos. Analizar a distribución do uso do galego en función da idade e da zona xeográfica a partir de gráficos. B4.6. Identificar os prexuízos lingüísticos e analizar a situación persoal en relación a eles. Comprender as causas históricas da presenza de prexuízos lingüísticos sobre o galego na actualidade. Analizar, completando dúas táboas, a formación de prexuízos lingüísticos desde o século XVI en relación coa distribución social do idioma. Realizar, de xeito guiado, unha autoanálise para detectar prexuízos sobre o galego. Empregar os coñecementos previos para rebater prexuízos sobre o galego. Detectar prexuízos lingüísticos en transcricións de opinións sobre o galego. B3.2. Aplicar os coñecementos sobre as distintas categorías gramaticais na elaboración de textos escritos e orais. Recoñecer os pronomes persoais e empregar as formas tónicas axeitadas para completar enunciados. Transformar pares de enunciados en oracións comparativas substituíndo os suxeitos por pronomes. Distinguir entre te e che e utilizalos adecuadamente para completar oracións. Localizar nun texto todos os pronomes persoais tónicos e identificar a función sintáctica que desempeñan. Localizar todos os pronomes persoais tónicos nun texto e clasificalos segundo o xénero, o número e a persoa. Identificar a función sintáctica desempeñada polos pronomes átonos en enunciados dados. Explicar a colocación dos pronomes átonos nun texto. B3.6. Aplicar as normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega. Facer as contraccións de preposición e pronome necesarias para completar enunciados dados. B3.4. Recoñecer e usar adecuadamente a fonética da lingua galega. B3.6. Aplicar as normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega. Dividir palabras dadas en sílabas e recoñecer a sílaba tónica. Distinguir entre ditongo, tritongo ou hiato e identificalos en series de palabras, así como nun texto. Acentuar de forma precisa unha serie de palabras con ditongo ou hiato. Reforzar os coñecementos desenvolvidos na unidade. Ampliar os coñecementos desenvolvidos na unidade. LGB Describe e analiza a situación sociolingüística de Galicia. Describe a situación sociolingüística de Galicia atendendo ás causas dos prexuízos lingüísticos. LGB Analiza gráficas sobre o uso do galego segundo a idade das persoas. Analiza a distribución do uso do galego en función da idade e da zona xeográfica a partir de gráficos. LGB Coñece o que é un prexuízo, detecta e analiza a presenza de prexuízos de carácter sociocultural e sociopolítico cara ao galego na súa práctica lingüística e na do seu contorno. Explica as causas históricas da presenza de prexuízos lingüísticos cara ao galego na actualidade. Analiza, completando dúas táboas, a formación de prexuízos lingüísticos desde o século XVI en relación coa distribución social do idioma. Analiza, de xeito guiado, as propias opinións sobre as persoas en función da súa idade e ámbito xeográfico e detecta prexuízos sobre o galego. Emprega os coñecementos previos para rebater prexuízos cara ao galego. Detecta prexuízos lingüísticos en transcricións de opinións sobre o galego. LGB Produce textos orais e escritos de diferentes xéneros cun correcto uso das distintas categorías gramaticais. Emprega os pronomes persoais tónicos axeitados para completar enunciados. Transforma pares de enunciados en oracións comparativas substituíndo os suxeitos por pronomes. Completa axeitadamente oracións con. LGB Identifica e explica os usos e valores das categorías gramaticais relacionándoas coa intención comunicativa e a tipoloxía textual. Localiza en textos todos os pronomes persoais tónicos. Identifica a función sintáctica desempeñada polos pronomes persoais tónicos localizados no texto. Clasifica os pronomes átonos localizados no texto segundo o xénero, o número e a persoa. Identifica a función sintáctica desempeñada polos pronomes átonos en enunciados dados. Explica a colocación dos pronomes átonos nun texto. LGB Emprega textos orais e escritos e respecta as normas gramaticais. Fai as contraccións de preposición e pronome necesarias para completar enunciados dados. LGB Recoñece e usa adecuadamente a fonética da lingua galega. LGB Emprega textos orais e escritos e respecta as normas gramaticais. Divide en sílabas palabras dadas e recoñece a sílaba tónica. Clasifica palabras segundo conteñan ditongo, tritongo ou hiato. Sinala nun texto os ditongos, tritongos e hiatos. Acentúa de forma precisa unha serie de palabras con ditongo ou hiato. Reforza os coñecementos desenvolvidos na unidade. Amplía os coñecementos desenvolvidos na unidade. CD

7 APARTADO OBXECTIVOS BLOQUES DE CONTIDOS CRITERIOS DE AVALIACIÓN ESTÁNDARES E INDICADORES COMPETENCIAS Avaliación p. 146 B3.1. Recoñecemento, explicación e uso de léxico amplo e preciso, con incorporación de fraseoloxía e de vocabulario temático. B3.2. Recoñecemento e identificación das categorías gramaticais. B3.4. A fonética e a fonoloxía do galego con especial atención a posibles interferencias. B3.6. Coñecemento, aplicación e valoración das normas ortográficas para conseguir unha comunicación eficaz. B3.7. Uso reflexivo da puntuación en relación coa cohesión textual. B3.11. Recoñecemento e delimitación na intención comunicativa expresada. B4.4. A orixe e formación da lingua galega. Etapas da historia social da lingua galega desde os seus inicios ata 1916, e análise e comprensión das causas e consecuencias dos feitos máis relevantes. B5.2. Lectura autónoma e comentario de textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata Proba de avaliación. B3.1. Recoñecer e explicar os valores de léxico temático e da fraseoloxía. Coñecer os termos correspondentes a unha serie de definicións relativas a partes do libro. B3.2. Aplicar os coñecementos sobre as distintas categorías gramaticais na elaboración de textos escritos e orais. Completar adecuadamente oracións empregando te ou che. Recoñecer as normas de colocación dos pronomes átonos que operan en enunciados tirados dun texto. B3.4. Recoñecer e usar adecuadamente a fonética da lingua galega. B3.6. Aplicar as normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega. Identificar e distinguir os ditongos e hiatos das primeiras liñas dun texto. B3.7. Analizar e usar correctamente a puntuación. Explicar o uso das comas nun fragmento dun texto. Introducir as comas e puntos e coma necesarios nunha serie de enunciados. B3.11. Comprender o sentido global e a intención comunicativa de textos orais e escritos. Ler comprensivamente un texto e identificar xustificadamente nel o estilo directo. Recoñecer no texto as intervencións da voz narradora. B4.4. Recoñecer os principias elementos na orixe e formación da lingua galega, así como identificar as causas e consecuencias dos feitos máis relevantes da historia social da lingua desde os seus inicios ata Describir as causas da perda de status do galego no século XV. B5.2. Seleccionar, ler autonomamente e comentar textos representativos da literatura galega desde a Idade Media ata 1916 e relacionar o seu contido co contexto histórico, cultural e sociolingüístico de cada período. Situar un poema de Rosalía de Castro na obra á que pertence empregando un criterio temático. Recoñecer unha anáfora no poema. LGB Selecciona o léxico e as expresións axeitadas en contextos comunicativos de uso formal da lingua. Ofrece os termos correspondentes a unha serie de definicións relativas a partes do libro. LGB Produce textos orais e escritos de diferentes xéneros cun correcto uso das distintas categorías gramaticais. Completa adecuadamente oracións empregando te ou che. LGB Identifica e explica os usos e valores das categorías gramaticais relacionándoas coa intención comunicativa e a tipoloxía textual. Xustifica a colocación dos pronomes átonos en enunciados tirados dun texto. LGB Recoñece e usa adecuadamente a fonética da lingua galega. LGB Emprega textos orais e escritos e respecta as normas gramaticais. Identifica e distingue os ditongos e hiatos das primeiras liñas dun texto. LGB Revisa os textos para puntuar correctamente. Xustifica o uso das comas nun fragmento dun texto. Introduce as comas e puntos e coma necesarios nunha serie de enunciados. LGB Interpreta o sentido de textos orais e escritos, identifica a intención comunicativa e a recoñece a postura de cada emisor. Le comprensivamente un texto e identifica xustificadamente nel o estilo directo. Recoñece no texto as intervencións da voz narradora. LGB Identifica as causas dos feitos máis relevantes da historia social da lingua galega desde os seus inicios ata Describe as causas da perda de status do galego no século XV. LGLB Comenta, de forma guiada, textos de obras da Literatura galega desde a Idade Media ata 1916, sinala os seus trazos característicos definitorios e relaciónaos co contexto histórico, cultural e sociolingüístico do período da literatura galega correspondente. Emprega un criterio temático para situar un poema de Rosalía de Castro na obra á que pertence. Recoñece unha anáfora no poema

8 RÚBRICAS DE AVALIACIÓN NOME: COMPETENCIAS ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE NIVEIS DE ADQUISICIÓN ADQUIRE PLENAMENTE (4) LOGRA (3) PROGRESA (2) PRECISA APOIO (1) RESULTADO BLOQUE 1. COMUNICACIÓN ORAL. ESCOITAR E FALAR LGB LGB LGB Participa nun faladoiro e respecta as regras de interacción. Páx. 129, actividade 11. Participa moi activamente nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro na actualidade. Prepara os argumentos previamente e reflexiona en profundidade sobre o tema proposto, de xeito lóxico, coherente e convincente. Intervén de forma clara, gramaticalmente correcta e no rexistro adecuado. Coñece e respecta sempre as regras de interacción, intervención e cortesía: intervén na quenda que lle corresponde, manifesta respecto e interese polas opinións alleas, xesticula adecuadamente e fai un uso apropiado do espazo. Cínguese ao guión proposto, non divaga, atende as instrucións da persoa moderadora e/ou modera o debate sen necesidade de que interveña o/a docente. Participa activamente nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro na actualidade. Prepara previamente os argumentos, emitidos de maneira lóxica e coherente. Intervén de forma clara, gramaticalmente correcta e no rexistro adecuado. Coñece e respecta sempre as regras de interacción, intervención e cortesía: intervén na quenda que lle corresponde, manifesta respecto e interese polas opinións alleas, xesticula adecuadamente e fai un uso apropiado do espazo. Cínguese ao guión proposto, non divaga, atende as instrucións da persoa moderadora e/ou modera o debate sen necesidade de que interveña o/a docente. Participa activamente nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro na actualidade. Emprega argumentos lóxicos e coherentes. Intervén de forma clara e no rexistro adecuado. Coñece e respecta case sempre as regras de interacción, intervención e cortesía: intervén na quenda que lle corresponde, manifesta respecto e interese polas opinións alleas e progresa no emprego adecuado da linguaxe non verbal e o espazo. Cínguese ao guión proposto, non divaga, atende as instrucións da persoa moderadora e/ou modera o debate sen necesidade de que interveña o/a docente. Realiza intervencións nun faladoiro sobre a vixencia da obra de Rosalía de Castro na actualidade. Coñece e respecta case sempre as regras de interacción, intervención e cortesía: intervén na quenda que lle corresponde e manifesta respecto polas opinións alleas. Atende as instrucións da persoa moderadora. CD LGB LGB LGB LGB LGB LGB Aplica técnicas para falar en público: realiza unha exposición sobre o feminismo. Páx. 129, actividade 10. Aplica diversas técnicas para falar en público. Documéntase eficazmente sobre as orixes, reivindicacións e logros do feminismo. Planifica, mediante a elaboración dun guión, a súa exposición oral e adáptaa á duración prefixada. Intervén con total fluidez, de forma clara e gramaticalmente correcta. Pronuncia adecuadamente as sete vogais, o n velar e o fonema fricativo palatal xordo. Adecúa a súa pronuncia á finalidade da práctica oral. Fai uso dos aspectos prosódicos da linguaxe non verbal (a presentación, a posta en escena, os xestos e a mirad, manifesta autocontrol das emocións ao falar en público e diríxese ao auditorio con autoconfianza e seguridade. Emprega un léxico rico e variado. Aplica técnicas para falar en público. Documéntase eficazmente sobre as orixes, reivindicacións e logros do feminismo. Planifica, mediante a elaboración dun guión, a súa exposición oral. Intervén con certa fluidez e de forma clara. Trata de pronunciar adecuadamente as sete vogais, o n velar e o fonema fricativo palatal xordo. Adecúa a súa pronuncia á finalidade da práctica oral. Fai uso dos aspectos prosódicos da linguaxe non verbal (a presentación, a posta en escena, os xestos), manifesta un certo autocontrol das emocións ao falar en público e trata de dirixirse ao auditorio con autoconfianza e seguridade. Coida o léxico na súa intervención. Aplica técnicas para falar en público. Documéntase e planifica a exposición. Intervén de forma clara. Trata de pronunciar adecuadamente as sete vogais, o n velar e o fonema fricativo palatal xordo, e de adecuar a súa pronuncia á finalidade da práctica oral. Fai uso dos aspectos prosódicos da linguaxe non verbal (a presentación, a posta en escena, os xestos) e progresa no autocontrol das emocións ao falar en público. Realiza unha exposición oral de forma clara. Trata de pronunciar adecuadamente as sete vogais, o n velar e o fonema fricativo palatal xordo. Trata de facer uso dos aspectos prosódicos e da linguaxe non verbal. LGB LGB Reflexiona en grupo sobre a temática do poema lido na unidade. Páx. 129, actividade 9. Reflexiona en grupo sobre a temática do poema lido na unidade. Xustifica de forma lóxica e convincente as súas opinións e contrástaas coas do resto do grupo respectando as regras de interacción e mostrando interese polo traballo cooperativo: respecta sempre as quendas de fala e escoita con atención e comenta as contribucións alleas. Reflexiona en grupo sobre a temática do poema lido na unidade. Contrasta as súas opinións coas do resto do grupo respectando as regras de interacción e mostrando interese polo traballo cooperativo: respecta sempre as quendas de fala e escoita con atención as contribucións alleas. Reflexiona en grupo sobre a temática do poema lido na unidade. Contrasta as súas opinións coas do resto do grupo tratando de respectar as regras de interacción: respecta case sempre as quendas de fala e escoita con atención as contribucións alleas. Reflexiona en grupo sobre a temática do poema lido na unidade. Mostra pouco interese polo traballo cooperativo ou cústalle moito respectar as regras de interacción. BLOQUE 2. COMUNICACIÓN ESCRITA. LER E ESCRIBIR LGB LGB Aplica estratexias de lectura comprensiva e síntese: explica o léxico descoñecido e resume o texto. Páx. 128, actividades 1 e 2. Aplica con autonomía técnicas de análise do contido e estratexias de lectura comprensiva. Emprega o dicionario, explica con precisión e claridade o significado que teñen no texto varios termos destacados e incorpóraos ao seu repertorio. Realiza con facilidade un resumo de seis liñas. Aplica con progresiva autonomía técnicas de análise do contido e estratexias de lectura comprensiva. Emprega o dicionario, explica con claridade o significado que teñen no texto varios termos destacados e trata de incorporalos ao seu repertorio. Resume brevemente o contido do poema. Aplica técnicas de análise do contido e estratexias de lectura comprensiva. Emprega o dicionario, explica o significado de varios termos destacados no texto e trata de incorporar algún deles ao seu repertorio. Resume brevemente o contido do poema, con algunha dificultade. Presenta algunhas dificultades á hora de aplicar técnicas de análise do contido e estratexias de lectura comprensiva: evita usar o dicionario ou realiza un resumo pouco preciso e axustado á extensión esixida. CMCCT LGB Aplica correctamente o sistema de procura na biblioteca. Páx. 134, lectura; páx. 35, actividades 2, 3 e 4. Coñece as seccións habituais dunha biblioteca, así como o sistema de clasificación universal de libros, e aplica correctamente e de xeito autónomo o sistema de procura. Recoñece as partes internas e interpreta correctamente a información contida nas partes internas do libro. Dá mostras de apreciar o libro e as bibliotecas como bens de interese cultural e emprega con frecuencia a biblioteca do centro. Coñece as seccións habituais dunha biblioteca, así como o sistema de clasificación universal de libros, e aplica correctamente e de xeito autónomo o sistema de procura. Recoñece as partes internas e interpreta correctamente a información contida nas partes internas do libro. Dá mostras de apreciar o libro e as bibliotecas como bens de interese cultural e emprega ás veces a biblioteca do centro. Coñece as seccións habituais dunha biblioteca e aplica, con algunha axuda, o sistema de procura. Dá mostras de apreciar o libro e as bibliotecas como bens de interese cultural e emprega ás veces a biblioteca do centro. Coñece as seccións habituais dunha biblioteca, así como o sistema de clasificación universal de libros. Precisa axuda e motivación para apreciar e empregar a biblioteca e aplicar correctamente o sistema de procura

9 COMPETENCIAS ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE NIVEIS DE ADQUISICIÓN ADQUIRE PLENAMENTE (4) LOGRA (3) PROGRESA (2) PRECISA APOIO (1) RESULTADO BLOQUE 3. FUNCIONAMENTO DA LINGUA CMCCT LGB Amplía o seu repertorio léxico e selecciona o léxico adecuado. Páx. 128, actividade 5. Identifica no texto todos os nomes de animais e plantas e clasifícaos segundo as súas connotacións positivas ou negativas. Amplía o seu coñecemento do léxico da flora e a fauna e incorpórao progresiva e adecuadamente ás súas producións orais e escritas. Identifica no texto case todos os nomes de animais e plantas e clasifícaos segundo as súas connotacións positivas ou negativas. Amplía o seu coñecemento do léxico da flora e a fauna e trata de incorporalo progresivamente ás súas producións orais e escritas. Identifica no texto case todos os nomes de animais e plantas e clasifícaos segundo as súas connotacións positivas ou negativas, con algunha dificultade. Amplía o seu coñecemento do léxico das árbores e trata de incorporalo progresivamente ás súas producións orais e escritas. Identifica no texto case todos os nomes de animais e plantas e clasifícaos segundo as súas connotacións positivas ou negativas, con axuda. Mostra insuficiente progreso no seu coñecemento e uso do léxico. Amplía o seu repertorio léxico e selecciona o léxico adecuado: o libro e as bibliotecas. Páxs , actividades 1, 2, 3 e 4. Identifica, asocia a imaxes e define léxico relacionado co libro e as bibliotecas, con facilidade. Amplía o seu vocabulario e incorpora novos termos ás súas producións orais e escritas, progresiva e adecuadamente. Identifica, asocia a imaxes e define léxico relacionado co libro e as bibliotecas. Amplía o seu vocabulario e trata de incorporar progresivamente novos termos ás súas producións orais e escritas. Identifica, asocia a imaxes e define léxico relacionado co libro e as bibliotecas, con algunha dificultade. Amplía o seu vocabulario e trata de incorporar progresivamente novos termos ás súas producións orais e escritas. Identifica e asocia a imaxes léxico relacionado co libro e as bibliotecas, e define palabras con moita dificultade. Mostra insuficiente progreso no seu coñecemento e uso do léxico. LGB LGB Recoñece substantivos con oposición de xénero. Páx. 99, actividade 6. Reflexiona, a partir do texto, sobre a diferenza de significado en substantivos opostos polo xénero e explica correctamente a oposición en todos os pares dunha serie. Aplica sempre estes coñecementos na súa produción oral e escrita. Reflexiona, a partir do texto, sobre a diferenza de significado en substantivos opostos polo xénero e explica a oposición en todos os pares dunha serie. Aplica case sempre estes coñecementos na súa produción oral e escrita. Reflexiona, a partir do texto, sobre a diferenza de significado en substantivos opostos polo xénero e explica correctamente a oposición en case todos os pares dunha serie. Trata de aplicar estes coñecementos na súa produción oral e escrita. Reflexiona, a partir do texto, sobre a diferenza de significado en substantivos opostos polo xénero. Ten dificultades para aplicar estes coñecementos. Identifica, explica e emprega correctamente as categorías gramaticais: os pronomes persoais. Páxs , actividades 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 e 9. Identifica en textos pronomes persoais tónicos e átonos, clasifícaos segundo o xénero, o número e a persoa e recoñece a función sintáctica que desempeñan. Utiliza os pronomes axeitados para completar enunciados e distingue entre te e che sen dificultades. Explica adecuadamente a colocación dos pronomes átonos en textos e aplica sempre os coñecementos adquiridos na súa práctica oral e escrita. Identifica en textos pronomes persoais tónicos e átonos, clasifícaos segundo o xénero, o número e a persoa e recoñece a función sintáctica que desempeñan. Utiliza os pronomes axeitados para completar enunciados e distingue entre te e che, con algunha dificultade. Explica a colocación dos pronomes átonos en textos e aplica con frecuencia os coñecementos adquiridos na súa práctica oral e escrita. Identifica en textos pronomes persoais tónicos e átonos e clasifícaos segundo o xénero, o número e a persoa; recoñece a función sintáctica que desempeñan, con algunha dificultade. Distingue entre te e che e explica a colocación dos pronomes átonos, con algunha dificultade. Identifica en textos pronomes persoais tónicos e átonos e clasifícaos segundo o xénero, o número e a persoa; recoñece a función sintáctica que desempeñan, con dificultades. Cústalle distinguir entre te e che, explicar a colocación dos pronomes átonos e aplicar os coñecementos traballados na práctica. CMCCT LGB Recoñece e explica os procedementos de creación de palabras. Páx. 134, actividade 1. Recoñece lexemas de orixe grega empregados no léxico das bibliotecas e explica o seu significado; localiza eses lexemas nun plano e nun texto e define, con precisión e claridade, as palabras que os conteñen. Incorpora este vocabulario ao seu repertorio léxico e utilízao na súa produción oral e escrita posterior. Recoñece lexemas de orixe grega empregados no léxico das bibliotecas e explica o seu significado; localiza eses lexemas nun plano e nun texto e define, con algunha dificultade, as palabras que os conteñen. Incorpora este vocabulario ao seu repertorio léxico e utilízao na súa produción oral e escrita posterior. Recoñece lexemas de orixe grega empregados no léxico das bibliotecas e explica o seu significado, con algunha dificultade. Localiza eses lexemas nun plano e nun texto e define, con axuda, as palabras que os conteñen. Incorpora este vocabulario ao seu repertorio léxico e utilízao na súa produción oral e escrita posterior. Recoñece lexemas de orixe grega empregados no léxico das bibliotecas e explica o seu significado, con dificultades. Localiza eses lexemas nun plano e nun texto e define, con axuda, as palabras que os conteñen. CMCCT LGB Aplica as normas ortográficas: recoñece a funcionalidade das comiñas e a raia. Páx Dá mostras de comprender a utilidade das comiñas e a raia na escrita de diálogos e aplica estes coñecementos na súa produción. Dá mostras de comprender a utilidade das comiñas e a raia na escrita de diálogos e trata de aplicar estes coñecementos na súa produción. Dá mostras de comprender a utilidade das comiñas e a raia na escrita de diálogos. Dá mostras de ignorar a utilidade das comiñas e a raia na escrita. Aplica as normas ortográficas: realiza as contraccións de preposicións e pronomes. Páx. 141, actividade 5. Fai todas as contraccións de preposición e pronome necesarias para completar enunciados dados e aplica sempre estes coñecementos na súa produción escrita. Fai case todas as contraccións de preposición e pronome necesarias para completar enunciados dados e aplica sempre estes coñecementos na súa produción escrita. Fai case todas as contraccións de preposición e pronome necesarias para completar enunciados dados e trata de aplicar estes coñecementos na súa produción escrita. Ten dificultades para realizar as contraccións de preposición e pronome. Aplica as normas ortográficas: distingue entre ditongos e hiatos. Páx. 143, actividades 1, 2, 3 e 4. Divide as palabras en sílabas e identifica as sílabas tónicas. Recoñece e distingue ditongos, tritongos e hiatos e aplica correctamente as regras de acentuación. Divide as palabras en sílabas e identifica as sílabas tónicas. Recoñece e distingue ditongos, tritongos e hiatos e aplica as regras de acentuación, con algunha dificultade. Divide as palabras en sílabas e identifica as sílabas tónicas. Recoñece e distingue ditongos, tritongos e hiatos, con algunha dificultade. Trata de aplicar as regras de acentuación. Divide as palabras en sílabas e identifica as sílabas tónicas. Cústalle distinguir entre ditongos, tritongos e hiatos e aplicar as regras de acentuación. LGB Usa a puntuación en relación coa cohesión textual. Páx. 133, actividades 1, 2 e 3. Mostra o seu coñecemento das pautas de uso do punto, a coma e o punto e coma e introduce os signos precisos en textos dados. Revisa os textos e fai un uso reflexivo da puntuación na súa produción escrita, en relación coa cohesión textual. Mostra o seu coñecemento das pautas de uso do punto, a coma e o punto e coma e introduce os signos precisos en textos dados, con algunha dificultade. Revisa os textos e fai un uso reflexivo da puntuación na súa produción escrita, en relación coa cohesión textual. Mostra o seu coñecemento das pautas de uso do punto, a coma e o punto e coma e introduce os signos precisos en textos dados, con algunha dificultade. Mostra unha escasa asimilación das pautas de uso dos signos de puntuación

10 COMPETENCIAS ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE NIVEIS DE ADQUISICIÓN ADQUIRE PLENAMENTE (4) LOGRA (3) PROGRESA (2) PRECISA APOIO (1) RESULTADO LGB Recoñece e explica nos textos as funcións sintácticas oracionais e diferenza os elementos que as desempeñan. Páx. 129, actividades 12 e 14. Procura as comparacións presentes no poema e recoñece en cada unha delas os termos que se comparan. Lembra a orde habitual dos elementos da oración, identifica hipérbatos no poema e transfórmaos conforme a orde habitual dos elementos da oración. Procura as comparacións presentes no poema e recoñece en cada unha delas os termos que se comparan. Lembra a orde habitual dos elementos da oración, identifica algúns hipérbatos no poema e transfórmaos conforme a orde habitual dos elementos da oración, con algunha dificultade. Procura as comparacións presentes no poema e recoñece en cada unha delas os termos que se comparan, con algunha dificultade. Lembra a orde habitual dos elementos da oración e identifica algúns hipérbatos no poema. Procura as comparacións presentes no poema e localiza nel algún hipérbato. LGB LGB Interpreta o sentido de textos escritos e determina o tema, delimita a estrutura e identifica a progresión temática en producións alleas. Páx. 128, actividades 2, 4 e 8. Comenta o poema reflexionando en profundidade e con criterios propios e establecendo relacións con outros ámbitos da súa experiencia. Determina o tema do texto e sinala as partes en que se estrutura de forma clara e precisa. Identifica o clímax no poema e explica, achegando exemplos acaídos, os recursos empregados nel para o mantemento da tensión. Mostra explicitamente a súa comprensión do sentido global do poema e reflexiona sobre o seu contido establecendo relacións con outros ámbitos da súa experiencia. Determina o tema do texto e sinala as partes en que se estrutura, con algunha dificultade. Identifica o clímax no poema e explica algúns dos recursos empregados nel para o mantemento da tensión. Mostra explicitamente a súa comprensión do sentido global do poema. Determina o tema do texto e sinala as partes en que se estrutura, con algunha dificultade. Identifica o clímax no poema e sinala algún recurso empregado para o mantemento da tensión. Mostra explicitamente a súa comprensión do sentido global do poema. Presenta dificultades á hora de determinar o tema do texto, delimitar a súa estrutura e analizar a progresión temática. Recoñece as características xerais do texto dialogado. Páx. 131, actividades 1, 2 e 3. Coñece as diferenzas entre o estilo directo e indirecto e explícaas detalladamente en textos dados, achegando exemplos. Transforma adecuadamente diálogos empregando ambos os estilos e recoñece os verbos máis frecuentes utilizados no discurso indirecto, en producións propias e alleas. Identifica as diferenzas entre o estilo directo e indirecto en textos dados. Transforma adecuadamente diálogos empregando ambos os estilos e recoñece os verbos máis frecuentes utilizados no discurso indirecto, en producións propias. Identifica as diferenzas entre o estilo directo e indirecto en textos dados. Transforma diálogos empregando ambos os estilos, con algunha dificultade. Identifica as diferenzas entre o estilo directo e indirecto en textos dados, con dificultades. Cústalle aplicar esta distinción na propia escrita. BLOQUE 4. LINGUA E SOCIEDADE CMCCT LGB LGB LGB Coñece o que é un prexuízo lingüístico e relaciónao coa situación sociolingüística do galego. Páx. 137, actividades 1, 2, 3, 4 e 5. Coñece o que é un prexuízo lingüístico e detecta e analiza a súa presenza. Explica as causas históricas dos prexuízos en relación coa distribución social do idioma no século XVI, facendo uso de coñecementos previos e coa axuda dunhas táboas. Describe e analiza a situación sociolingüística do galego en relación cos prexuízos lingüísticos e fai inferencias interpretando gráficos sobre o uso do idioma en función da idade e a zona xeográfica. Detecta e analiza prexuízos na propia práctica lingüística e na do seu contorno, seguindo unhas pautas, e emprega o propio criterio para rebatelos. Comenta en profundidade e de forma lóxica e clara os prexuízos presentes en transcricións de opinións sobre o galego. Aplica estes coñecementos na propia práctica diaria. Coñece o que é un prexuízo lingüístico e detecta e analiza a súa presenza. Completa unhas táboas e explica, a grandes trazos, as causas históricas dos prexuízos, mostrando certa asimilación de coñecementos previos. Interpreta correctamente gráficos sobre o uso do idioma en función da idade e a zona xeográfica e relaciónaos coa situación súa sociolingüística. Detecta e analiza prexuízos na propia práctica lingüística e na do seu contorno, seguindo unhas pautas, e trata de rebatelos aplicando coñecementos previos. Aprecia comprensivamente os prexuízos presentes en transcricións de opinións sobre o galego. Mostra interese por aplicar estes coñecementos na propia práctica diaria. Coñece o que é un prexuízo lingüístico e detecta e analiza a súa presenza. Completa unhas táboas e explica, a grandes trazos, as causas históricas dos prexuízos, mostrando certa asimilación de coñecementos previos. Interpreta correctamente gráficos sobre o uso do idioma en función da idade e a zona xeográfica e relaciónaos coa situación súa sociolingüística. Detecta e analiza, a grandes trazos, prexuízos na práctica allea e propia e mostra algún interese por rebatelos na vida cotiá. Coñece o que é un prexuízo lingüístico e detecta e analiza a súa presenza. Completa unhas táboas e explica, a grandes trazos, as causas históricas dos prexuízos, mostrando certa asimilación de coñecementos previos. Ten dificultades para analizar de xeito guiado os prexuízos na actualidade ou non mostra interese pola tarefa. BLOQUE 5. EDUCACIÓN LITERARIA LGB LGB Explica a literatura do Rexurdimento: Rosalía de Castro. Páx. 121, actividades 1, 2 e 3. Describe o contexto sociohistórico do Rexurdimento, coñece os principais autores e publicacións da época e identifica a grandes trazos as sucesivas etapas do pensamento galeguista. Emprega estes coñecementos para explicar a traxectoria literaria e biográfica de Rosalía de Castro: sitúa a autora no seu contexto histórico e reflexiona sobre a súa importancia, en relación cos condicionamentos propios da sociedade patriarcal da época. Explica os principais trazos formais, estruturais e temáticos de Cantares gallegos e Follas novas e compara ambas as obras de xeito autónomo, a partir dos contidos traballados na aula. Describe o contexto sociohistórico do Rexurdimento e coñece os principais autores e publicacións da época. Emprega estes coñecementos para explicar a traxectoria literaria e biográfica de Rosalía de Castro: sitúa a autora no seu contexto histórico e reflexiona sobre a súa importancia, de xeito guiado. Mostra o seu coñecemento dos principais trazos formais, estruturais e temáticos de Cantares gallegos e Follas novas e compara ambas as obras de xeito guiado. Describe o contexto sociohistórico do Rexurdimento. Sitúa a Rosalía de Castro no seu contexto histórico e reflexiona sobre a súa importancia, de xeito guiado. Mostra o seu coñecemento dos principais trazos formais, estruturais e temáticos de Cantares gallegos e Follas novas e compara ambas as obras de xeito guiado. Describe o contexto sociohistórico do Rexurdimento. Reflexiona con dificultades sobre a traxectoria literaria e biográfica de Rosalía de Castro e/ou descoñece os trazos xerais da súa obra

11 COMPETENCIAS ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE NIVEIS DE ADQUISICIÓN ADQUIRE PLENAMENTE (4) LOGRA (3) PROGRESA (2) PRECISA APOIO (1) RESULTADO LGB LGB LGB Le, compara e comenta os textos. Páxs , escolma e actividades 1, 2, 3 e 4. Le comprensivamente unha escolma de textos de Rosalía de Castro e ofrece diversas mostras da asimilación dos seus trazos estéticos. Compara e comenta a selección aplicando os coñecementos adquiridos: determina os temas das composicións, explica con claridade a función dos ditos populares na primeira obra poética en galego da autora e reflexiona en profundidade sobre o tratamento da emigración nos poemas. Opina sobre a influencia de Rosalía na produción lírica posterior de xeito autónomo e demostrando un progresivo desenvolvemento do seu criterio lector. Le comprensivamente unha escolma de textos de Rosalía de Castro e ofrece mostras da asimilación dos seus trazos estéticos. Analiza de forma guiada os textos, respondendo preguntas e facendo uso dos coñecementos adquiridos: determina os temas das composicións e explica a función dos ditos populares na primeira obra poética en galego da autora, así como o seu tratamento da emigración. Le comprensivamente unha escolma de textos de Rosalía de Castro e ofrece mostras da asimilación dos seus trazos estéticos. Responde loxicamente preguntas sobre a escolma, con algunha dificultade: determina os temas das composicións e trata de explicar o tratamento da emigración neles. Le comprensivamente unha escolma de textos de Rosalía de Castro. Precisa axuda para comentar de forma guiada a selección e aplicar os coñecementos desenvolvidos na unidade. Compara textos e aprecia a influencia de Rosalía de Castro na lírica contemporánea. Páx. 125, A pegada de Rosalía de Castro. Le, analiza e comenta un poema de Rosalía de Castro. Páxs , lectura. Le comprensivamente varios textos poéticos contemporáneos e comenta de xeito autónomo a pegada de Rosalía de Castro neles, ofrecendo exemplos. Reflexiona sobre os textos establecendo relacións cos contidos da unidade e empregando o propio criterio. Le comprensivamente varios textos poéticos contemporáneos e comenta de xeito guiado a pegada de Rosalía de Castro neles, ofrecendo exemplos. Reflexiona de xeito guiado sobre os textos e a súa relación cos contidos da unidade. Le comprensivamente varios textos poéticos contemporáneos e comenta de xeito guiado a pegada de Rosalía de Castro neles. Le comprensivamente varios textos poéticos contemporáneos e aprecia de forma comprensiva a pegada de Rosalía de Castro neles. Escribe diálogos. Páx. 131, actividades 4 e 5. Comenta, respondendo preguntas, o poema desde o punto de vista temático e enunciativo. Analiza e comenta a dimensión simbólica do léxico relativo á flora e á fauna no poema, realizando unha clasificación de elementos positivos e negativos e apelando á propia experiencia lectora. Explica, con claridade e adecuadamente, o significado e funcionalidade comunicativa dun verso destacado no poema. Mostra a súa comprensión do sentido global do poema respondendo preguntas. Repara na dimensión simbólica do léxico relativo á flora e á fauna no poema, realizando unha clasificación de elementos positivos e negativos. Mostra a súa comprensión do sentido global do poema respondendo preguntas, con algunha dificultade. Aprecia comprensivamente a dimensión simbólica do léxico relativo á flora e á fauna no poema. Responde algunhas preguntas sobre o poema, mostrando unha comprensión parcial do seu contido. LGB Le expresivamente un poema de Rosalía de Castro. Páxs , lectura. Le expresivamente con dicción, entoación e ritmo adecuados e captando a atención do auditorio; realiza as pausas precisas e respecta a puntuación do texto. Segue sen dificultade e de forma fluída os patróns fonéticos do galego. Le expresivamente con dicción, entoación e ritmo adecuados; realiza as pausas precisas e respecta a puntuación do texto. Segue sen dificultade e de forma fluída os patróns fonéticos do galego. Le expresivamente con dicción, entoación e ritmo adecuados; realiza as pausas precisas e respecta a puntuación do texto. Segue os patróns fonéticos do galego. Le expresivamente con dicción e entoación adecuadas. LGB LGB Converte o poema comentando nun relato breve. Páx. 128, actividade 7. Converte o poema comentando nun relato breve. Valora a narratividade e dimensión reivindicativa do poema e emprega estas apreciacións para vertebrar o seu escrito. Escribe un texto orixinal, adecuado, coherente, cohesionado e gramaticalmente correcto. Converte o poema comentando nun relato breve. Escribe un texto orixinal, adecuado, coherente, cohesionado e gramaticalmente correcto. Converte o poema comentando nun relato breve. Escribe un texto adecuado, coherente e cohesionado e revísao para corrixir os propios erros. Converte o poema comentando nun relato breve. Escribe un texto pouco adecuado á tipoloxía textual, o tema ou a extensión esixidos. Dá mostras de desenvolver o seu gusto pola escrita mediante o emprego de técnicas para a recreación de textos de ficción. Escribe diálogos mostrando a completa asimilación dos coñecementos adquiridos na unidade. Repara no emprego do estilo directo ou indirecto nos propios textos. Escribe diálogos mostrando a completa asimilación dos coñecementos adquiridos na unidade. Repara no emprego do estilo directo ou indirecto nos propios textos. Escribe diálogos mostrando a asimilación dos coñecementos adquiridos na unidade. Escribe diálogos. Mostra unha insuficiente asimilación dos coñecementos desenvolvidos na unidade

12 UNIDADE 5 PROBA DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE 1. Traballo co texto Tecín soia a miña tea Tecín soia a miña tea, sembrei soia o meu nabal, soia vou por leña ao monte, soia a vexo arder no lar. Nin na fonte nin no prado, así morra coa carrax, el non ha de virme a erguer, el xa non me pousará. Que tristeza! O vento soa, canta o grilo ao seu compás... ferve o pote... mais, meu caldo, soíña te hei de cear. Cala, rula, os teus arrulos ganas de morrer me dan; cala, grilo, que se cantas, sinto negras soidás. O meu homiño perdeuse, ninguén sabe en onde vai... Anduriña que pasaches con el as ondas do mar; anduriña, voa, voa, ven e dime en onde está. Rosalía de Castro Busca no dicionario as palabras destacadas no texto. No poema fala unha muller que se sente soa porque o seu home tivo que emigrar. Escolle os versos do poema nos que se poden apreciar estes dous feitos. No poema aparecen nomes de animais, cales? Engade ti 10 máis. No poema riman os versos pares en asonante, cales son as palabras que riman? Mide as sílabas de cada verso. Como se titulan os dous poemarios que Rosalía de Castro escribiu en galego? En que anos? En que século? 2. Imaxina que o home do poema chama por teléfono á súa muller, escribe o diálogo que manterían. Lembra utilizar os signos de puntuación axeitados. 3. Os signos de puntuación. Coloca a coma nos seguintes enunciados Tiña que ir á praza e mercar: peras cereixas un ollomol tomates e leituga. Ana fai o favor de traerme o libro que deixei no sofá. Se tes tempo podemos baixar logo á praia. 162

13 Lingua e literatura 3º ESO Programación por unidades Pon os puntos necesarios (punto, punto e á parte e seguido e punto final) Aquel día escollín na ferraría a arma que me pareceu máis axeitada: unha talladeira pesada e aguzada agacheina debaixo da roupa ata que a puiden levar ao sobrado metina debaixo do xergón agardei con impaciencia que chegase a noite non sentía ningún medo perante a idea de facer un crime, antes ben sentía desexos de que chegase o momento de realizalo no meu corazón non había ningún tipo de piedade ou de dúbida, só un pulo irresistible que me inclinaba a tirarlle a vida a aquel ser demoníaco tiña a seguranza de que despois de facelo quedaría a gusto e non tería remorso de ningún tipo. Xabier P. DoCampo 4. Explica, axudándote dun dicionario, que son as seguintes partes dun libro. Logo fai un debuxo no que apareza cada unha desas partes Portada, contraportada, lombo, lapela 5. Indica se na túa opinión as seguintes afirmacións son verdadeiras ou falsas e por que: Nas cidades todo o mundo fala castelán. As persoas que falan galego son máis brutas. O galego non soa ben no rock. É unha falta de educación falarlle en galego á xente que fala castelán. 6. Completa con pronomes persoais os seguintes enunciados. Quedei con ás cinco e cuarto. fixestes o camiño de Santiago e fixemos a ruta dos Faros. Non lembro do nome da túa avoa. Quero moito, Xela. Anxo presentou aos seus pais á súa noiva. Non podo prestar o libro, nesito para mañá. 7. Escribe unha palabra que: Conteña o ditongo IA: Conteña o ditongo IU: Conteña o ditongo IE: Conteña o ditongo OI: Conteña o tritongo IAI: Conteña o hiato: ÍA: Conteña o hiato UÍ: Conteña o hiato: OA: 163

14 UNIDADE 5 1. Tecín. TECER: 1. Enlazar unha serie de fíos paralelos dunha fibra téxtil con outra serie colocada perpendicularmente, formando un tecido ou unha tea. 2. Fabricar un tecido mediante ese procedemento. 3. Combinar as partes, como correas, tiras etc., que forman unha cousa. 5. figurado Preparar ou organizar certa cousa, polo xeral en prexuízo doutro. Lar. 1. Lugar onde se fai o lume, na cociña rústica. 2. Lareira. 3. Pedras que forman o piso do forno. 4. por extensión Casa familiar. Carrax. CARRAXE: Profunda irritación do ánimo producida por algún suceso adverso. Pote. Recipiente de ferro coa barriga en forma de esfera, con tres pés, dúas asas e un aro para penduralo da gramalleira, que se empregaba para cociñar na lareira. (v. 1-4) Tecín soia a miña tea, sembrei soia o meu nabal, soia vou por leña ao monte, soia a vexo arder no lar. (v. 8, 9) el non ha de virme a erguer, el xa non me pousará. (v. 11, 12) ferve o pote... mais, meu caldo, soíña te hei de cear. Animais que aparecen no poema: grilo, rula e anduriña. (v. 16) sinto negras soidás. (v. 17, 18) O meu homiño perdeuse, ninguén sabe en onde vai... (v. 19, 20) Anduriña que pasaches con el as ondas do mar; Resposta aberta. Posible resposta: raposo, corzo, xabaril, teixugo, aguia, paspallás, pega, píntega, cobra, vacaloura. No poema riman as seguintes palabras: Nabal (v. 2) lar (v. 4) carrax (v. 6). Pousará (v. 8) compás (v. 10) cear (v. 12). Dan (v. 14) soidás (v. 16) vai (v. 18) mar (v. 20) está (v. 22). Os versos son todos octosílabos (8 sílabas e 7+1 nos casos de palabras agudas). Cantares Gallegos publicouse en 1863 e Follas Novas en 1880, ambos os dous no século XIX. 2. Actividade de resposta aberta. Trátase de que o alumnado elabore un texto dialogado debendo seguir os pasos necesarios para a elaboración deste tipo de textos axustándose ás súas características propias. Así mesmo, procúrase o uso correcto dos signos de puntuación. 3. Tiña que ir á praza e mercar: peras, cereixas, un ollomol, tomates e leituga. Ana, fai o favor de traerme o libro que deixei no sofá. Se tes tempo, podemos baixar logo á praia. 423

15 SOLUCIONARIO Aquel día escollín na ferraría a arma que me pareceu máis axeitada: unha talladeira pesada e aguzada. Agacheina debaixo da roupa ata que a puiden levar ao sobrado. Metina debaixo do xergón. Agardei con impaciencia que chegase a noite. Non sentía ningún medo perante a idea de facer un crime, antes ben sentía desexos de que chegase o momento de realizalo. No meu corazón non había ningún tipo de piedade ou de dúbida, só un pulo irresistible que me inclinaba a tirarlle a vida a aquel ser demoníaco. Tiña a seguranza de que despois de facelo quedaría a gusto e non tería remorso de ningún tipo. Portada: Páxina dun libro, revista ou periódico na que van indicados certos datos, como o título, o nome do autor, o lugar e a data da edición etc. Contraportada: Páxina dun libro ou revista inmediatamente posterior á portada, onde aparecen xeralmente certos datos como o nome da editorial, a data de publicación etc. 2. Parte posterior da cuberta dun libro, revista etc. Lombo: Parte dun libro por onde van unidas as follas. Lapela: Parte da cuberta dun libro que se dobra sobre o reverso da tampa. Falso. É un estereotipo. Se ben é certo que o uso galego foi diminuíndo nas sete grandes cidades de Galicia, continúa habendo moita xente que emprega a lingua galega. Segundo datos publicados polo IGE no ano 2010, Ferrol, onde unicamente o 19% da poboación fala sempre en galego ou máis en galego que en castelán é a cidade onde menos se emprega o galego, seguido de Vigo (case 25%), A Coruña (27%) e Pontevedra (32%). En Santiago de Compostela (51%) é maior o número de falantes da lingua galega que os que empregan o castelán como idioma principal. En Lugo e en Ourense a proporción é semellante, pero lixeiramente favorable ao castelán (47% e 37% respectivamente fronte ao 53% e ao 63% que adoitan falar en castelán). Falso. A cultura dunha persoa non depende da lingua que emprega. Todas as linguas son útiles, fermosas, non hai linguas nin máis doces nin máis brutas, nin unhas máis modernas ca outras. O galego empregárono e emprégano todo tipo de persoas de todas as condicións sociais: traballadores, nobres, reis, científicos, comerciantes, ilustrados, etc. Este prexuízo procede dos momentos históricos nos que o castelán era a lingua de prestixio e o galego a lingua asociada ás persoas pobres e a miseria. O castelán estaba ligado coa mellora de calidade de vida e a xente, para prosperar, cambiaba de lingua como elemento diferenciador. Falso. O galego é tan apropiado como calquera outra lingua para tratar todos os temas e para ser empregada en calquera composición musical, como o demostran día a día os grupos que compoñen rock (e outros moitos estilos musicais) en lingua galega. Nesta páxina web podemos seguir a actualidade da música rock en galego: Falso. Nun contexto no que as persoas dominen tanto a lingua galega como a castelá, en teoría, parecería unha mostra de respecto responder en castelán a quen se dirixa a nós en castelán. Na práctica, ese cambio obedece á presión dunha norma non escrita de cesión ao castelán para non sermos tachados de maleducados ou ignorantes. Non habería nada que obxectar a este comportamento se o galego e o castelán tivesen unha consideración social semellantes e, en consecuencia, as persoas castelanfalantes tamén cambiasen de lingua cando o seu interlocutor se dirixise a eles en galego. Pero isto non é o habitual, agás excepcións. Créase entón unha disimetría que ten consecuencias moi lesivas para a lingua galega: sempre que nun grupo haxa alguén que fale castelán, por «educación», o resto das persoas é moi posible que acaben tamén empregando o castelán, sexan ou non galegofalantes habituais. 6. Quedei con el / ela / eles / elas ás cinco e cuarto. Vós fixestes o camiño de Santiago e nós fixemos a ruta dos Faros. Non me lembro do nome da túa avoa. Quérote moito, Xela. Anxo presentoulle aos seus pais a súa noiva. Non che podo prestar o libro, necesítoo para mañá. 424

16 Lingua e literatura 3º ESO Solucionario das actividades de atención á diversidade 7. Resposta aberta. Unha posible resposta: Conteña o ditongo IA: paciencia Conteña o ditongo IU: partiu Conteña o ditongo IE: ciencia Conteña o ditongo OI: moito Conteña o tritongo IAI: mundiais Conteña o hiato: ÍA: día Conteña o hiato UÍ: muíño Conteña o hiato: OA: mágoa 425

17 UNIDADE 5 ELEMENTOS TRANSVERSAIS 1. A comprensión lectora e expresión oral e escrita. Toda a unidade traballa de maneira transversal a comprensión lectora e expresión oral e escrita, nomeadamente nos apartados «Literatura», «Escolma», «Lectura», «Traballo co texto», «Tipos de textos», «O tecido da lingua», «Actividades de reforzo e ampliación» e «Proba de avaliación». 4. A educación cívica e o respecto ao Estado de dereito. O poema «A xustiza pola man» de Rosalía de Castro do apartado «Lectura» aborda, entre outros, o tema da inacción da xustiza civil que trae como consecuencia a toma da xustiza pola man. Búscase que o alumnado reflexione sobre os perigos que traen consigo o non respecto das leis e os comportamentos que buscan solucionar individualmente os problemas. Procurarase que o alumnado poña en valor o papel dos tribunais e do respecto ás leis. No exercicio 9 do apartado «Traballo co texto» convídase ao alumnado a debater sobre as consecuencias que tería que a sociedade se rexese por leis individuais e non por leis comúns e pactadas. Trátase de poñer en valor a institución xudicial e o estado de dereito. 5. A igualdade efectiva entre mulleres e homes. O poema de Rosalía de Castro «Daquelas que cantan» do apartado «Escolma» reflexiona sobre os estereotipos asociados ás mulleres escritoras do século XIX no que ten que ver co repertorio que usan. Búscase unha lectura crítica que axude a desvelar os ditos estereotipos. No exercicio 10 do apartado «Traballo co texto» propónselle ao alumnado facer un traballo sobre a orixe e desenvolvemento do feminismo. Trátase de que o alumnado reflexione sobre as dificultades que as mulleres encontraron na súa loita para conseguir a igualdade cos homes ao longo da historia, poñendo en valor os logros conseguidos. Igualmente, procúrase que reflexionen sobre a situación das mulleres e dos homes na sociedade actual comparándoa coa de épocas pasadas. 6. A prevención e a resolución pacífica de conflitos en todos os ámbitos da vida así como de calquera forma de violencia: de xénero, contra persoas con discapacidade, racismo, xenofobia etc. Os poemas «Castellanos de Castilla», «Tecín soa a miña tea» e «Prá Habana» de Rosalía de Castro, todos no apartado da «Escolma», abordan o tema da emigración. Búscase que ademais de interpretar o contido, o alumnado reflexione sobre o fenómeno da emigración e as consecuencias sobre a vida das persoas. No exercicio 11 do apartado «Traballo co texto» solicítaselle ao alumnado que reflexione sobre as inxustizas que aínda existen no mundo actual. Búscase que as valoren e introduzan na súa práctica vital estratexias que teñan por obxectivo a resolución pacífica dos conflitos, a convivencia e a tolerancia. No exercicio 2 do apartado «Lingua e sociedade» o alumnado ten que reflexionar sobre os prexuízos lingüísticos. Trátase de que consigan interiorizar unha visión crítica sobre as xeneralizacións e comprendan os problemas que estas traen na convivencia. No exercicio 3 do apartado «Lingua e sociedade» o alumnado ten que reflexionar sobre os prexuízos que operan á hora de xulgar as persoas maiores fronte ás novas, engadindo, ademais, a variable da lingua que empregan. Búscase romper coas xeneralizacións e poñer en valor as linguas minorizadas, neste caso o galego. No exercicio 4 do apartado «Lingua e sociedade» o alumnado ten que dar argumentos que demostren a falsidade dalgúns prexuízos lingüísticos. Búscase poñer en valor o plurilingüismo e a importancia fundamental de todas as linguas como vehículo de transmisión dunha cultura. No exercicio 5 do apartado «Lingua e sociedade» o alumnado ten que desvelar os prexuízos lingüísticos que agochan unha serie de comportamentos. Búscase que reflexionen sobre a falsidade que todas a xeneralizacións actualizan. 164