RELATÓRIU BA AUDITORIA

Tamanho: px
Começar a partir da página:

Download "RELATÓRIU BA AUDITORIA"

Transcrição

1 Tribunal ba Rekursu Kâmara ba Kontas Proc. n.º 4/2013/AUDIT-S/CC RELATÓRIU BA AUDITORIA AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) - TINAN OBS: Favor refere ba versaun orijinál iha lia-portugés; Dokumentu ida-ne e tradús ba lia-tetun hosi Auditór: Hermenegildo G. Amaral Verifika no sertifika hosi Tradutór Legál Tribunál Timor-Leste nian: António J. G. Casimiro.

2 ÍNDICE Índice de quadros... 2 Índice de tabelas... 2 Relação de siglas e abreviaturas... 2 Food and Agriculture Organization of the United Nations INTRODUSAUN NATUREZA NO ÂMBITU FUNDAMENTU, METODOLOJIA NO AMOSTRA OBJETIVU HOSI AUDITORIA KOLABORASAUN SERVISU EZERSISIU BA KONTRADITORIU OBSERVASAUN HOSI AUDITORIA KARATERIZASAUN BADAK UNIVERSIDADE TIMOR LOROSA E NIAN ENKUADRAMENTU LEGÁL ORGANIZASAUN NO FUNSIONAMENTU AVALIASAUN BA SISTEMA KONTROLU INTERNU KONTA BANKÁRIA HIRAK-NE EBÉ LA ÓS OFISIÁL RESEITA NE EBÉ UNTL KOBRA TINAN KARATERIZASAUN JERÁL HOSI RESEITA UNTL NIAN ANÁLIZE GLOBÁL BA RESEITA NE EBÉ KOBRA TIHA ONA RESEITA NE EBÉ DEPOZITA IHA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL RESEITA NE EBÉ LA DEPOSITA IHA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL SALDU IHA KAIXA REALIZASAUN DESPEZA NE EBÉ LA PREVISTU IHA ORSAMENTU NO KONTA JERÁL ESTADU NIAN ANÁLIZE GLOBÁL BA DESPEZA VIOLASAUN BA PRINSÍPIU ORSAMENTÁL LEGALIDADE BA DESPEZA NE EBÉ MAK REALIZA PAGAMENTU BA SERVISU ORAS ESTRAORDINÁRIAS NIAN PAGAMENTU SUPLEMENTU, NE EBÉ ILEGÁL, HOTÍTULU INSENTIVU PAGAMENTU SALÁRIU SEIN HALO RETENSAUN BA IMPOSTU OSAN SAI HOSI KAIXA SEIN DOKUMENTU KOMPROVATIVU BA DESPEZA NE EBÉ MAK REALIZA SITUASAUN SELUK KOMPRAS BA VIATURA / KARRETA DESPEZA HO REFEISAUN (HAHAN) KONKLUZAUN AUDITORIA NIAN NE EBÉ PRINSIPÁL REKOMENDASAUN DESIZAUN ANEXU SIRA INFRASAUN FINANSEIRAEVENTUAL SIRA/ APURAMENTU BA RESPONSABILIDADE RELATÓRIU FOTOGRÁFIKU VIATURAS KOMPRADAS FIXA TÉKNIKA RESPOSTA DOS RESPONSÁVEIS AO CONTRADITÓRIO

3 ÍNDICE DE QUADROS Kuadru1 PROSESU DESENVOLVIMENTU AUDITORIA NIAN...6 Kuadru 2 ÓRGAUN GOVERNASAUN NIAN NO SIRA-NIA KOMPETÉNSIA Kuadru 3 IDENTIFIKASAUN MEMBRU KONSELLU JESTAUN NIAN Kuadru 4 PONTU SIRA FRAKU IHA SISTEMA KONTROLU INTERNU ÍNDICE DE TABELAS Tabela 1 RELASAUN KONTA BANKÁRIA HIRAK-NE EBÉ LA ÓS OFISIÁL Tabela 2 VALÓR PROPINAS, TAXA NO MULTA NE EBÉ MAK ALUNU SIRA SELU Tabela 3 RESEITA UNTL NE EBÉ IDENTIFIKA LIUHOSI AUDITORIA TINAN Tabela 4 RESEITA UNTL NIAN NE EBÉ TRANSFERE BA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL Tabela 5 RESEITA HOSI UNTL NE EBÉ LA DEPOZITA IHA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL Tabela 6 SALDU OSAN IHA KAIXA, IHA KADA FULAN Tabela 72 ERRU IHA KÁLKULU BA ADIANTAMENTU BA REFEISAUN NIAN RELAÇÃO DE SIGLAS E ABREVIATURAS SIGLA ANZ Art. BNU Kf. DL FAO INL INTOSAI LOJF PA PGA PNUD DESIGNAÇÃO Australia and New Zealand Banking Group Limited Artigu Banku Nasionál Ultramarino Konforme Dekretu-Lei Food and Agriculture Organization of the United Nations Institutu Nasionál ba Linguístika UNTL nian International Organization of Supreme Audit Institutions Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira Programa ba Auditoria Planu Global ba Auditoria Programa das Nações Unidas para o Desenvolvimento 2

4 SCI UNESCO UNTL USD Sistema ba Kontrolu Internu United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Universidade Nasionál Timor Lorosa e Dólares Estadus Unidus Amérika nian 1. INTRODUSAUN 1.1. NATUREZA NO ÂMBITU Hosi Planu kona-ba Asaun Anuál Kâmara ba Kontas nian ba tinan 2013, ne ebé aprova hosi Deliberasaun n. u 2/2013, iha loron 14 fulan Marsu 1, inklui realizasaun Auditoria ida ba Reseita ne ebé mak La ós Impostu nian. Auditoria ida-ne e hala o ho Natureza Orizontál no Temátika, ne ebé hala o kona-ba tinan 2011 no 2012, no abranje entidade oioin iha-ne ebé inklui mós Universidade Nasionál Timor Lorosa e (UNTL). Auditoria ida-ne e konsentra liu ba iha área hirak-ne ebé mensiona iha Palnu Globál ba Auditoria nian (PGA) no Programa ba Auditoria nian (PA), tanba ne e, la abranje universu organizasionál ne e tomak. Nune e, konkluzaun hirak-ne ebé mak fó sai iha Relatóriu ida-ne e, sei labele jeneraliza ba iha área sira seluk iha universu organizasaun ne e nian FUNDAMENTU, METODOLOJIA NO AMOSTRA Fundamentu ba realizasaun Auditoria ida-ne e nian ne e bazeia iha ezisténsia indisiu sira, katak hosi parte Universidade nian realiza despesa ho rekursu ba Universidade ninia reseita rasik ne ebé la transfere ba iha konta bankária sira-ne ebé ofisiál. Iha sentidu ida-ne e, haree ba Relatóriu no Pareser kona-ba Konta Jerál Estadu nian ba tinan 2011 hosi Tribunál ba Rekursu / Kâmara ba Kontas 2. Metodolojia ne ebé mak utiliza ne e halo tuir orientasaun ne ebé mak fó sai kona-ba Norma Téknika hosi Organizasaun Internasionál ba Instituisaun Auditoria Suprema sira INTOSAI, ne ebé dezenvolve liuhosi faze hirak tuirmai ne e: Planeamentu, Ezekusaun, Avaliasaun ba Rezultadu / Relatu. 1 Publicado no Jornal da República, Série I, n.º 11A, de 27 de Março de 2013, e alterado pela Deliberação n.º 3/2013, de 3 de Julho, publicada no Jornal da República, Série I, n.º 28, de 14 de Agosto de Publicado no Jornal da República, Série I, n.º 39, de 7 de Novembro de 2012, páginas 6302 e

5 Inklui mós verifikasaun, liuhosi sensu, ba dokumentasaun ne ebé suporta reseita iha tinan sirane ebé sai objektu auditoria nian. Ida-ne e halo mós kona-ba despeza ne ebé la prevê iha Orsamentu no Konta Jerál Estadu nian ho rekursu ba reseita hirak-ne ebé la transfere ba konta bankária ofisiál OBJETIVU HOSI AUDITORIA Hala o aksaun kontrolu nian ida-ne e ho finalidade atu alkansa objetivu hirak tuirmai ne e: Atu avalia konfiabilidade ba Sistema Kontrolu Internu SKI; Atu analiza korresaun no integralidade hosi Reseita ne ebé La ós Impostu nian, ne ebé mak kontabiliza iha Konta Jerál Estadu nian iha tinan 2011 no 2012; Atu verifika kona-ba kumprimentu ba Lei n. 13/2009, 21 Outubru nian kona-ba: Orsamentu no Jestaun Finanseira; Atu avalia kona-ba jestaun finanseira hosi entidade sira-ne ebé sai objetu auditoria nian 1.4. KOLABORASAUN SERVISU Rejista katak iha duni kolaborasaun ne ebé hatudu hosi dirijente no kolaboradór sira UNTL nian. Maibé rejista mós katak iha situasaun ne ebé mak pedidu kona-ba dokumentu no esklaresimentu sira-ne ebé husu hosi Ekipa Auditoria nian ne e la hetan resposta. Hanesan ezemplu, bele refere kona-ba Pedidu ba Elementu sira no Esklaresimentu, ne ebé halo iha loron 5 fulan Novembru 2013, iha-ne ebé husu dokumentu adisionál no pedidu esklaresimentu kona-ba kestaun sira hanesan objektu análize nian ne ebé mensiona tuirmai iha oin iha pontu Relatóriu ida-ne e nian. Kona-ba dokumentu sira-ne e só fornese balun de it, enkuantu ke esklaresimentu sira-ne ebé husu ne e laiha kualkér resposta hosi parte UNTL nian. Situasaun ida-ne e kondisiona no limita tiha servisu Ekipa Auditoria nian EZERSISIU BA KONTRADITORIU Iha ámbitu ezersisiu direitu ba kontraditóriu nian, ne ebé konsagra iha artigu 11. o hosi Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian, Lei Organika Kâmara ba Kontas nian, membru sira hosi Konsellu Jestaun UNTL nian, no mós responsável sira-ne ebé identifika ona iha Anexu 6.1 ne e, notifika ona sira hodi ezije ba sira atu, bainhira hakarak, pronunsia kona- 4

6 ba faktu sira ne ebé mak fó sai iha Relatu Auditoria nian, no fó tiha ona prazu ba sira atu pronunsia kona-ba ne e iha loron util 15 nia laran. UNTL, liuhosi ninia Reitor, aprezenta tiha ona ninia alegasaun, iha loron 14 fulan Fevereiru Dokumentu sira iha anexu, ne ebé mak refere iha alegasaun ne e, foin mak entrega iha loron 19 fulan Fevereiru, bainhira Ekipa Auditoria nian halo tiha kontaktu, tanba dokumentu sira-ne e, la haruka hamutuk ho alegasaun sira. Haree kona-ba kumprimentu plenu ba exersisiu kontraditóriu nian, resposta ne ebé mak simu ona ne e, ninia kontestu tomak mensiona iha anexu 6.4 Relatóriu Auditoria ne e nian, tuir termu hosi dispozisaun iha n. u 4 art. 11. u nian, hosi Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian. Kona-ba alegasaun sira-ne ebé aprezenta ona ne e, halo tiha ona mós transkrisaun, tuir kontestu tomak ou tuir sínteze, ba respektivu pontu sira, no tau iha konsiderasaun iha elaborasaun Relatóriu ida-ne e nian. Lahó prejuízu, importa agora, atu refuta referénsia hirak-ne ebé mak halo iha alegasaun sira-ne ebé aprezenta ona nia laran, bainhira alega kona-ba falta komunikasaun no diálogu (pájina 3 alegasaun nian) no mós afirmasaun hosi UNTL kona-ba importânsia atu iha komunikasaun di ak entre parte sira hodi atu verifika loloos informasaun no halo konfirmasaun ida ne ebé dilijente kona-ba lakuna (falta) ne ebé mak identifika ona antes atu foti konkluzaun ho tipu ida-ne e no ho dimensaun ida hanesan ne e. Ho ida-ne e hahutan tan mós katak (...) Hosi ami nia parte, órgaun diresaun nian sira sei foti medida suplementár hodi atu garante katak hosi ami nia servisu sira sei fornese informasaun hotu-hotu ne ebé mak ekipa auditoria husu, maibé ami mós hein katak auditór sira husu bainhira sira la hetan dokumentu espesífiku ida (pájina 6). Tuirtán iha oin, iha pájina 12, ba konkluzaun sira kona-ba existénsia despeza hirak- ne ebé realiza ona lahó dokumentu suporte nian (kf. Pontu Relatóriu Auditoria idane e nian), ne e atribui ba faktu katak hosi Ekipa Auditoria nian la husu ba servisu sirane ebé kompetente. 5

7 Ida-ne e, apezarde iha kedas inisiu hosi ninia resposta nia lamenta kona-ba ( ) falta kolaborasaun hosi dirijente no colaborador balu UNTL nian ( ) - pájina 1. Nune e, no atu labele iha kualkér dúvida kona-ba forma oinsá mak hala o auditoria ne e no kona-ba númeru kontaktu pesoál ne ebé mak hala o tiha entre membru Ekipa Auditoria nian ho dirijente sira no funsionáriu sira seluk UNTL nian, ne e hatudu iha kuadru tuirmai ne e rezumu kona-ba auditoria ninia etapa sira-ne ebé prinsipál. Kuadru1 PROSESU DESENVOLVIMENTU AUDITORIA NIAN Deskrisaun Reuniaun Abertura Auditoria nian Haruka pedidu Elementu sira inisiál Data / Períodu 3/9/2013 9/9/2013 Dirijente / Funsionáriu sira - Mateus Fernandes (Administradór Jerál); - Jacinto Belo (Diretór Ezekutivu); - Luisinha de Araújo (Diretora Nasionál Planu no Finansas). Jacinto Belo (Diretór Ezekutivu) liuhosi Objetivu Fo koñese kompeténsia Kâmara ba Kontas nian no esplika prosesu desenvolvimentu Auditoria nian; Rekolla ba elementu indispensável sira ba realizasaun Auditoria nian 1.ª Faze Servisu iha kampu nian (Halo reuniaun ho Dirijente, Ex- Dirijente no Funsionáriu sira UNTL nian) 16 to o 18/9/ Mateus Fernandes (Administradór Jerál); - Ubaldo D. Guterres (Diretór Jerál ba Administrasaun Akadémika); - Luizinha de Araújo (Diretora ba Planu no Finansas); - Rui Loco Pires (Xefe Departamentu ba Propinas); - Lilia Leão (Xefe Departamentu ba Tezouru); - Lourenço da Costa (ex-diretór ba Planu no Finansas); - José Freitas Soares (ex-xefe ba Departamentu Tezouru nian). Hodi atu avalia Sistema Kontrolu Internu (SKI) ne ebé eziste, hosi entidade sira, liuhosi realizasaun kestionáriu kona-ba kontrolu internu, entrevista ho responsável sira ba área sira-ne ebé relevante ba auditoria, no halo teste ba kontrolu. Hodi atu buka hatene kona-ba organizasaun no funsionamentu entidade sira-nian, partikularmente kona-ba distribuisaun funsaun no tarefa, no estandardizasaun ho mós grau segregasaun ba funsaun sira-ne ebé mak existe. Hala o reuniaun iha Gabinete ba Inspeksaun no Auditoria Ministériu Finansas nian 19/9/ José Alexandre Carvalho (Xefe do GIA) - Tihomir Grbic (Assessor Internasionál ba Minstériu Finansas nian ) Hodi atu lokaliza dokumentu sira kona-ba despeza UNTL ninian ne ebé Universidade afirma ba Ekipa Auditoria katak dokumentu sira-ne e rai-hela iha Gabinete; Haruka ofisiu komunikasaun kona-ba inisiu 2.ª faze Auditoria nian 2.ª Faze kona-ba Servisu Kampu nian Pedidu Esklaresimentu kona-ba dokumentu sira 11/10/ to o 25/10/2013 5/11/ Aurélio S. C. Guterres (Reitór UNTL nian) - Mateus Fernandes (Administrasaun Jerál); - Luizinha de Araújo (Diretora ba Planu no Finansas); - Rui Loco Pires (Xefe Departamentu ba Propinas); - Lilia Leão (Xefe Departamentu ba Tezouru); - Jacinto Belo (Diretór Ezekutivu) liuhosi Hodi husu atu disponibiliza ba Ekipa Auditoria nian dokumentu hotu-hotu kona-ba despeza sira-ne ebé konstante iha Relatóriu Orsamentu Kaixa Jerál nian ba tinan 2011 no 2012; Hodi halo análize ba dokumentu no halo teste substantivu ho intentu atu verifika legalidade, validade no ezatidaun iha despeza no reseita públika, atu nune e garante rekolla prova sira ba auditoria ne ebé impresindivel ba emisaun konkluzaun kona-ba legalidade no regularidade ba reseita no despeza públika; Hodi husu esklaresimentu no haruka lista despeza nian hotu-hotu ne ebé UNTL hala o ona, ne ebé mak identifika hosi Ekipa Auditoria nian hanesan laiha kualkér dokumentu suporte nian, no dokumentu 6

8 Deskrisaun Reuniaun ho funsionáriu no exdirijente sira Haruka Relatu Auditoria nian kona-ba Kontraditóriu Data / Períodu 26/11/2013 Dirijente / Funsionáriu sira - Flaviano Soares (ex-koordenadór ba Projetu ACIAR); - Alípio Almeida (Responsável ba Departamentu Saúde Animal nian) - Lourenço da Costa (ex-diretór ba Planu no Finansas); - José Freitas Soares (ex-xefe Departamentu ba Tezouru). 3/2/ Responsável sira Objetivu suporte sira-ne ebé mask eziste ne e la sufisiente. La simu kualkér resposta relasionadu ho esklaresimentu 6 ne ebé mak husu. RekolIa lista ho dokumentu sira-ne ebé falta, no entrega duni fotokópia balu ho forma dezordenada, maibé iha kazu barak liu mak dokumentu sira-ne e laiha kualkér relasaun ho ida-ne ebé solisita. Hodi halo Verifikasaun Físika ba viatura rua no reúne ho ex-dirijente sira hodi diskute kona-ba existénsia dokumentu sira-ne ebé falta. Entrega ona dokumentu balu ne ebé falta. Ezersísiu Direitu Kontraditóriu nian, tuir termu hosi art. 11 Lei n. u 9/2011. Atu iha ideia ida kona-ba difikuldade ne ebé mak Ekipa Auditoria sente, importante atu relata kona-ba situasaun ida ne ebé mak akontese iha finál 1. a Faze Servisu Kampu nian. Iha Faze ida-ne e solisita tiha ba atuál Diretora Nasionál ba Planu no Finansas UNTL nian - Luizinha de Araújo - dokumentu suporte ba reseita no despeza UNTL nian ne ebé reflete iha Relatóriu kona-ba Orsamentu Kaixa nian, ba tinan 2011 no 2012, no Diretora ne e hateten ba Ekipa Auditoria nian, liután duké dala ida, katak dokumentu sira ne ebé husu ne e la rai-hela iha UNTL, maibé, dokumentu sira-ne e rai-hela iha Gabinete Inspeksaun no Auditoria Ministériu Finansas, nu udar entidade ne ebé mak halo daudaun hela mós auditoria ba UNTL. Relasionadu ho informasaun ne ebé mak hato o hosi Diretora, Ekipa Auditoria nian reúne tiha iha loron19 fulan Setembru 2013 ho Xefe Gabinete ba Inspesaun no Auditoria - José Alexandre de Carvalho - hodi atu bele hetan asesu ba dokumentu sira UNTL nian. Maibé, responsável ida-ne e nega tiha no dehan katak ninia Gabinete laiha dokumentu sira UNTL nian. Ho ida-ne e, Ekipa Auditoria konfronta fali Diretora Nasionál ba Planu no Finansas UNTL nian, ho informasaun ne ebé mak fó hosi Ministériu Finansas, entaun Diretora ne e rekoñese duni katak dokumentu sira ne ebé Ekipa Auditoria husu ne e, defaktu, rai-hela iha UNTL, kontráriu ho saída mak nia dehan tiha antes ona. Koriozu atu konklui katak situasaun ho tipu hanesan ne e akontese tiha antes ona iha auditoria ba UNTL, ne ebé mak realiza hosi empresa Deloitte, ne ebé ninia relatório konklui iha Janeiru

9 Nune e, no konforme ita bele lee iha relatóriu ne e, Deloitte mós hasoru situasaun inezistênsia dokumentu ba suporte kona-ba despeza ne ebé realiza tiha ona, iha-ne ebé mak servisu UNTL, iha kazu ne e, atribui ba faktu katak dokumentu sira-ne e rai-hela iha servisu Inspesaun Jerál Estadu nian. Ho informasaun ida-ne e Deloitte hakbesik-an ba servisu Inspesaun Jerál Estadu nian hodi buka asesu ba dokumentu sira ne e, maibé hosi servisu Inspesaun Jerál Estadu nian ne e informa ba Deloitte katak informasaun ne ebé mak fó hosi UNTL ne e laloos. Hanesan ita bele haree, saída mak akontese iha-ne e, mak falta kolaborasaun no la ós falta komunikasaun, kontráriu ho saída mak UNTL parese hakarak halo ema atu fiar. Relasionadu ho afirmasaun ne ebé dehan katak Auditór sira la konfronta dirijente no funsionáriu sira kona-ba ezizténsia dokumentu sira-ne ebé mak falta, ida-ne e la koresponde ho verdade, tanba, no konforme hatudu iha Kuadru ida iha leten ne e, Ekipa Auditoria nian halo tiha ona pedidu eskritu ida hodi husu esklaresimentu no haruka ba Diretór Ezekutivu UNTL nian, Jacinto Belo, responsável ne ebé UNTL dezigna nu udar pontu fokál ba Auditoria ida-ne e. Ho pedidu esklaresimentu ida-ne e inklui mós lista ida ho despeza hotu-hotu ne ebé laiha dokumentu ba suporte hanesan fatura ka dokumentu ekivalente seluk, ne ebé ninia apresiasaun haree iha pontu Relatóriu Auditoria ida-ne e nian. Hosi análize ba dokumentu sira-ne ebé mak simu ikus fali ne e, ne ebé mai ho forma dezordenada no nein haruka hamutuk ho ofísiu resposta nian ida no apenas tau hamutuk de it kópia ketaketak balu ne ebé la kompletu - ne e, apezarde halo tiha pedidu atu hosi UNTL haruka resposta eskrita verifika depois katak maioria hosi dokumentu sira-ne e laiha relasaun ruma ho despeza sira ne ebé sai nu udar kestaun ida iha Auditoria ne e. Nune e, no konforme demonstra tiha ona, alegasaun sira kona-ba - falta komunikasaun - ka kona-ba inezisténsia ba - konfirmasaun ida diligente kona-ba lakuna sira-ne ebé identifika ona - ne e la koresponde ho verdade no bele de it, tuir ne ebé mak ami fiar, rezulta hosi falta koñesimentu kona-ba forma oinsá mak hala o Auditoria ne e, tanba ne e duni, kona-ba falta dilijénsia hosi parte ruma, ami iha serteza katak, ne e la ós hosi parte Ekipa Auditoria nian. Ikus fali, no nafatin kona-ba ezisténsia despeza sira-ne ebé mak realiza ona lahó dokumentu suporte nian, UNTL afirma fali iha sede kontraditóriu katak dokumentu sira-ne e eziste, no se Ekipa Auditoria nian la hetan dokumentu sira-ne e, ida-ne e tanba, hanesan ne ebé hateten tiha ona, falta komunikasaun ka dilijénsia, tanba tuir UNTL ( ) eziste dokumentasaun detallada no 8

10 iha suporte ho fatura, no sira husu, iha ámbitu kontraditóriu nian, ho razaun ida-ne e, atu Ekipa Auditoria nian hala o hikas fali apresiasaun ida ba dokumentu sira-ne ebé mak la hetan iha sesaun Auditoria nian ne ebé mak realiza tiha uluk ona ( ) maibé dokumentu sira-ne e eziste, ne ebé arkiva didi ak hela no kompletu hela. Hodi atu esklarese kualkér dúvida ne ebé karik eziste kona-ba despeza sira ne ebé laiha suporte dokumentál, mak iha loron 24 no 25 Fevereiru 2014, Ekipa Auditoria dezloka filafali ba iha UNTL hodi atu halo análize ba dokumentu sira-ne ebé mak UNTL, iha kontraditóriu, nega tiha katak la eziste. Maske nune e, durante dezlokasaun ida ne e, UNTL konsege fornese de it ba Ekipa Auditoria parte ki ikoan ida hosi dokumentu sira-ne ebé mak falta, hosi ne ebé konklui katak, hanesan ne e duni, tanba dokumentu sira-ne e la eziste duni, konforme análize ne ebé mak halo tuirmai iha oin iha Pontu Relatóriu Auditoria ida-ne e nian. 2. OBSERVASAUN HOSI AUDITORIA 2.1 KARATERIZASAUN BADAK UNIVERSIDADE TIMOR LOROSA E NIAN ENKUADRAMENTU LEGÁL UNTL ne e estabelesimentu ensinu superiór nian ida, ho ninia Estatutu aprovadu hosi Dekretu Lei n. u 16/2010, iha loron 20 fulan Outubru, hosi ne e ba oin dezignadu Estatutu. UNTL hanesan pesoa koletiva ida ho direitu públiku, dotadu ho autonomia estatuária, sientifika, pedagójika, administrativa, finanseira, dixiplinár no patrimoniál, sujeitu ba tutela no superintendénsia hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, kf. iha n. u 1 hosi art. u 2. u no art. 12. u Estatuto nian. Tuir orgánika atuál Ministériu Edukasaun nian, ne ebé aprova hosi DL n. u 6/2013, iha loron 15 fulan Maiu, UNTL hamahon an iha tutela no superintendénsia Vise-Ministru ba Ensinu Superiór no Siénsia ninian - kf. art. 9. u DL ida-ne e nian. Iha ámbitu kona-ba UNTL ninia autonomia financeira, kf. art. u 9. u, UNTL: i) halo jestaun ba verba anuál ne ebé atribui ba UNTL iha Orsamentu Jerál Estadu nian; ii) elabora UNTL ninia planu anuál no plurianuál; iii) iha kapasidade hodi hetan reseita rasik, no tenki transfere kedas reseita hirak-ne e ba UNTL ninia respetiva Konta Ofisiál tuir kuadru lejizlasaun finanseira aplikável. 9

11 Kona-ba UNTL ninia autonomia patrimoniál, estabelese hosi n. u 3 art. 9. u, katak UNTL dispoin ninia patrimóniu sein limitasaun seluk aleinde limitasaun hirak-ne ebé estabelese hosi lei. Kona-ba UNTL ninia jestaun finanseira, UNTL sujeita hela, liuliu, ba Lei n. u 13/2009, loron 21 fulan Outubru nian, ne ebé mak aprova Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira (LOJF), kf. art. u 2. u LOJF nian no art. 49. u Estatutu nian ORGANIZASAUN NO FUNSIONAMENTU Órgaun governasaun sira UNTL ninian - art.17. u kompeténsia, mak hanesan, entre seluk, hirak tuirmai ne e: Estatutu nian - no sira-nia respetiva Kuadru 2 ÓRGAUN GOVERNASAUN NIAN NO SIRA-NIA KOMPETÉNSIA Konsellu Jerál art. 20. u a) Atu halo apresiasaun ba planu estratéjiku, ba planu anuál no plurianuál atividade nian, nune e mós ba orsamentu anuál, relatóriú anuál atividade nian hanesan mós ba konta jerénsia nian; b) Atu kria, transforma ou redús unidade orgánika bainhira la envolve aumentu iha despeza orsamentál, tuir Estatutu. c) Atu superviziona jestaun ba fundu, ba propriedade, ba fasilidade no ba investimentu sistema Universitariu nian, inklui mós kona-ba kampus sira; d) Atu apoia UNTL iha mobilizasaun ba rekursu materiál, finanseira no umanu; e) Atu propoin ba Reitór medidas aprofundadas hodi hametin relasaun entre UNTL ho komunidade; Reitór art. 22. u a) Atu observa/superviziona jestaun ba rekursus umanus akadémiku siranian, ho koordenasaun hosi Komisaun Funsaun Públika, halo desizaun kona-ba rekrutamentu no selesaun ba pesoál no aplikasaun sistema avaliasaun ba pesoál sira; b) Atu observa/superviziona jestaun iha área finanseira no administrativa instituisaun nian, asegura utilizasaun servisu ho efisiênsia ho meius no rekursu sira-nebé iha, promove elaborasaun instrumentu jestaun nian ba futuru, hanesan planu, projetu, no orsamentu ba UNTL nian no akompaña ezekusaun orsamentu ne e nian. c) Atu promove elaborasaun instrumentu-sira ba prestasaun kontas UNTL nian, hanesan relatóriu anuál atividade sira-nian no konta jerénsia nian; d) Atu hili Administradór Jerál ba Konsellu Jestaun; e) Atu autoriza despesa sira, lahó prejuizu ba kompeténsia Konsellu Jestaun nian; f) Atribui mós ba Reitór kompeténsia sira ne ebé determina hosi lei no Estatutu, ne ebé labele atribui ba órgaun sira seluk UNTL nian. 10

12 Konsellu ba Jestaun art. 26. u e 28. u a) Konsellu ba jestaun hanesan órgaun kolejiál ida ne ebé mak responsabiliza kona-ba jestaun administrativa, patrimoniál no finanseira Universidade nian, nune e mós kona-ba jestaun ba ninia rekursus umanus; b) Funsionáriu sira Konsellu Jestaun nian sei tenke haktuir prinsipiu sira kona-ba transparénsia, responsabilidade, rasionalidade no efisiénsia, iha perspetiva jestaun estratéjika ninian; c) Atu elabora orasamentu anuál no assegura ninia ezekusaun; d) Atu observa/supervisiona atividade sira kona-ba kobransa reseita no depózitu reseita ne e nian iha konta ofisiál UNTL ninian no kona-ba realizasaun despeza sira-nian; e) Atu elabora konta jerénsia nian; f) Atu halo jestaun ba patrimóniu UNTL nian; Konsellu Dixiplinár art. 29. u g) Assegura kondisaun nesesaria-sira ba responsabilidade kontrolu Atu ajuda Reitór iha ninia ezersisiu kona-ba podér dixiplinár. Funsaun ezekutiva Konsellu Jestaun nian ne e kompete ba Administradór-Jerál - cf. n. u 2 art. 27. u nian. Sei iha mós hanesan órgaun ba konsulta ba Reitór nian, mak hanesan Senadu Akadémiku, Konsellu Kulturál no Prevedór ba Estudante sira - kf. art. u 18. u. Tuir termu hosi ninia Estatutu rasik, organizasaun UNTL nian ne e kompostu ho unidade orgânika ensinu nian hitu ka Fakuldade hitu, ne ebé bele inklui Departamentu oioin no/ou Eskola oioin, área dixiplinár oioin no Sentru oioin no Institutu oioin - kf. art. u 34. u. Iha kuadru tuirmai ne e fó sai kompozisaun Konsellu Jestaun nian, iha tinan 2011 no : Kuadru 3 IDENTIFIKASAUN MEMBRU KONSELLU JESTAUN NIAN Órgaun Naran Funsaun Aurélio Sérgio Cristóvão Guterres Reitór no Presidente Konsellu Jestaun nian Ananias Barreto Administradór Jerál (to o 30 Setembru 2011) Mateus Fernandes Administradór Jerál (hahú hosi 1 Outubru 2011) Konsellu ba Jestaun Constâncio António Pinto Cristóvão dos Reis Gabriel António de Sá João Martins Tomé Xavier Jerónimo Martinho Pereira Pró-Reitór ba Asuntu Inspesaun, Avaliasaun no Kontrolu Kualidade Dekanu ba Fakuldade Ekonomia no Jestaun Dekanu ba Fakuldade Enjeñaria, Siênsias no Teknolojia Dekanu ba Fakuldade Medisina no Siénsias ba Saúde Dekanu ba Fakuldade Direitu Dekanu ba Fakuldade Siénsias Sosiais 3 No âmbito do contraditório, a UNTL veio afirmar que esta tabela se encontrava incompleta uma vez que da mesma não constava os Directores do Centro Nacional de Investigação Científica Afonco de Almeida - i o Instituto Nacional de Linguística Benjamin Corte-Real. No entanto, estes dois membros não constam do despacho do Reitor n. o 02/UNTL/R/I/2011 sobre a Nomeação dos membros do Conselho de Gestão da Universidade Nacional de Timor Lorosa e para período de

13 José Nelson Salsinha Marcos António Amaral Dekanu ba Fakuldade Agrikultura Dekanu ba Fakuldade Edukasaun, Arte no Umanidade 2.2 AVALIASAUN BA SISTEMA KONTROLU INTERNU Iha ámbitu análize ba sistema kontrolu internu ne ebé mak eziste iha UNTL, realiza tiha ona entrevista ba interveniente sira-ne ebé prinsipál, verifikasaun ba sirkuitu dokumentál no realiza mós teste ba kontrolu nian. Bainhira hala o tiha avaliasaun ba Sistema Kontrolu Internu ne ebé mak eziste, importante atu afirma ona katak la eziste aspektu positivu ruma ne ebé bele hatudu iha ne e. Nune e, kontráriu hosi ida-ne e, iha aspetu barak mak presiza hadi a no halo alterasaun hanesan aprezenta tuirmai ne e. Pontu fraku sira-ne ebé identifika ona no ninia konsekuénsia potensiál mak hanesan tuirmai ne e: Kuadru 4 PONTU SIRA FRAKU IHA SISTEMA KONTROLU INTERNU ÁREA PONTU FRAKU KONSEKUÉNSIA POTENSIÁL OrganizasaunJerál no Prestasaun Kontas Reseita Laiha norma ba kontrolu internu nein manuál ba prosedimentu aplikável iha área kobransa reseita nian; Laiha definisaun klara ba funsaun nein ba tarefa ba funsionáriu sira-hotu; Rejistu ba reseita no despeza nian realiza iha Excel no Word; La-existe dokumentu prestasaun kontas nian; La-existe regulamentu kona-ba propinas; Inezisténsia tabela presu aprovadu atu fiksa valór taxa no multa nian ne ebé alunu sira selu, hanesan mós presu ba servisu ne ebé mak presta hosi Universidade; Kontrolu inadekuadu; Kontrolu inadekuadu no imposível ba apuramentu responsabilidade; Risku ba falsifikasaun rejistu no ba dezviu osan públiku; La-existe informasaun útil kona-ba jestaun no falta prestasaun kontas kona-ba jestaun ba osan públiku; Laiha regra no forma prosedimentu; Fiksa tuir hakarak (arbiru de it) valór ba taxa, multa no serbisu ne ebé mak alunu sira selu; 12

14 ÁREA PONTU FRAKU KONSEKUÉNSIA POTENSIÁL Resibu sira-ne ebé emite hodi halo kobransa kona-ba propinas ba mestradu no doutoramentu nian ne e laiha numerasaun; Suporte dokumentál ba reseita la ós adekuadu. Laiha kontrolu no oferese risku ba dezviu osan públiku; La halo depóztu diáriu nein halo depózitu kompletu ba reseita ne ebé kobra tiha ona; Risku ba dezviu osan públiku; Utilizasaun reseita ne ebé kobra tiha ona hodi halo despeza públika sein atu depozita uluk lai reseita ne e ba iha konta bankária; Violasaun kontra LOJF no la kumpre tuir prinsipiu orsamentál (kf. Pontu 2.5.2); Disponibilidade Despeza Subavaliasaun ba reseita ne ebé konsta iha Konta Jerál Estadu nian; Existénsia konta bankária ne ebé la ós ofisiál ; La eziste separasaun (segregasaun) ida ke adekuada ba funsaun sira, entre funsaun kona-ba lansamentu kontabilistiku fatura nian ho funsaun kona-ba realizasaun pagamentu nian (ne e halo hotu hosi funsionáriu ida de it); Mantein hodi rai osan ho montante boot iha kofre (ex: iha finál fulan Janeiru 2012, valór osan ne ebé rai-hela iha kofre ne e hamutuk U$D); Realizasaun ba kuaze totalidade pagamentu sira-ne e selu diretu ho osan (em espésie / numeráriu); Realizasaun despeza hiirak-ne ebé la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian; Ezisténsia despeza oioin sein dokumentu suporte nian; Pagamentu oras estraordinárias selu duplikadu, ba dirijente sira, no selu liutiha limite mensál ne ebé define hosi lei; Kontabiliza ho informasaun ne ebé laloos; Violasaun kontra Lei (kf. Pontu 2.3); Laiha separasaun (segregasaun) ba funsaun sira. Risku ba adulterasaun (falsifikasaun) rejistu no risku ba dezviu osan públiku; Ne e oferese duni risku ba dezviu osan públiku; Fraku suporte dokumentál no laiha informasaun kona-ba benefisiáriu pagamentu hirak- ne e nian; Violasaun kontra Lei no la kumpre prinsipiu orsamentál (kf. Pontu 2.5.2); Laiha kontrolu no oferese risku atu akontese dezviu osan no pagamentu ne ebé la devia halo; Violasaun ba Estatutu Funsaun Públika (kf. Pontu ); 13

15 ÁREA PONTU FRAKU KONSEKUÉNSIA POTENSIÁL Realizasaun pagamentu adisionál hanesan insentivu ba funsionáriu sira la tuir Estatutu Funsaun Públika; Falta fundamentasaun ba iha realizasaun despeza. La kumpre tuir Estatutu Funsaun Públika (kf. Pontu ); Realizasaun despeza hirak-ne ebé la ós ba finalidade nein ba atividade Universidade nian hanesan posibilidade halo pagamentu ba ninia despeza rasik ho osan públiku. AVALIASAUN BA SISTEMA KONTROLU INTERNU NIAN Haree ba faktu sira hotu ne ebé fó sai iha leten ne e, konklui katak SKI UNTL nian ne e Fraku, tanba haree ba frajilidade lubun boot ida ne ebé mak mensiona ona iha leten. Rekomendasaun: 1. Atu halo korresaun ba pontu hirak-ne ebé fraku iha Sistema Kontrolu Internu nian ne ebé mak identifika tiha ona iha Auditoria ne e; 2.3 KONTA BANKÁRIA HIRAK-NE EBÉ LA ÓS OFISIÁL Ba finalidade hodi atu halo depózitu ba reseita sira UNTL ninian, Ministériu Finansas loke tiha konta bankária ofisiál n. u , iha banku BNU. Maske iha tiha ona konta bankária ida ne ebé mensiona iha leten ne e, iha períodu ne ebé mak hala o hela auditoria ida ne e, UNTL iha mós konta bankária la ós ofisiál hirak tuirmai ne e hodi halo depózitu ba UNTL ninia reseita sira. Tabela 1 RELASAUN KONTA BANKÁRIA HIRAK-NE EBÉ LA ÓS OFISIÁL Banku N. u Konta Finalidade Saldu (*) 31/12/ /12/ /12/2012 BNU Kooperasaun Bilaterál , , ,71 BNU Depósitu ba reseita propina lisensiatura nian , , ,73 BNU Konta bankária iha moeda estranjeira (Euros) ,59 0,00 0,00 ANZ Kooperasaun Australiana ,85 0,00 0,00 ANZ Deskoñesida 9,42 0,00 0,00 ANZ Instituto Nasionál Linguístika ,17 0,00 0,00 Saldu Totál (iha Euros) ,59 0,00 0,00 Saldu Totál (iha USD) , , ,44 (*) Saldu ne ebé aprezenta iha USD la inklui depózitu hosi konta n. u tanba depozita iha Euros. 14

16 Konforme UNTL, dehan katak, konta bankária n. u ninia finalidade hodi atu deposita reseita mai hosi Kooperasaun Bilaterál. Maibé, kontráriu hosi ida-ne e, verifika katak konta ida ne e uza mós hodi halo depózitu no movimentasaun ba reseita pagamentu hosi alunu sira nian ne ebé la transfere ba iha konta bankária ofisiál. Konta bankária hirak-ne ebé loke iha banku ANZ ne e kansela hotu tiha ona iha Juñu 2011, no saldu hosi konta hirak-ne e nian ne e transfere tiha hotu ba iha konta Kooperasaun Bilaterál nian. Tuir ida-ne ebé mak estabelese iha n. u 2 no 3 hosi art. 13. u LOJF nian, entidade sira-ne ebé mak kobra osan públiku, sira tenke halo depózitu imediatu ba osan ne e iha konta bankária ofisiál ida. Atu loke konta bankária ofisiál, ne e responsabilidade Ministru Finansas nian, ida-ne ebé bele delega kompeténsia ne e ba Diretór Tezouru nian - kf. n. u 1 hosi art. 15. u LOJF nian. Hateten iha n. u 4 hosi art. 15. u ne e duni katak bainhira atu loke konta ba resebimentu, kustódia, pagamentu ka transferênsia osan públiku, tenke kumpre tuir rejime ne ebé mak defini hosi artigu ida-ne e (Konta Bankária Ofisiál), enkuantu ke iha n. u 5 determina katak laiha Ministériu ida, Sekretaria Estadu ida ka órgaun podér lokál ida mak bele loke konta bankária ida sein ke aprovasaun ba ida-ne e nian ne e komunika ona ba iha banku no ba iha entidade rekerente. Iha Estatutu UNTL nian mós, estabelese, hanesan, obrigatoriedade ba depózitu imediatu ba reseita hirak-ne ebé UNTL kobra ona ne e ba iha konta bankária ofisiál, tuir kuadru lejizlasaun finanseira aplikavel - kf. al. c) n. u 1 hosi art. 9. u no n. u 2 hosi art. 49. u Estatutu nian. Prevee hela ona mós possibilidade atu reseita hirak-ne ebé destina ba atu kobre despeza ne ebé selu liuhosi instrumentu kooperasaun ho instituisaun sira seluk, henesan finansiamentu, kompartisipasaun ka parseria nian ( ) ne e tenke depozita no movimenta iha konta ofisiál projetu ne e nian rasik - kf. n. u 3 hosi art. 49. u Estatutu nian hodi kumpre, nune e, tuir rejime ba Konta Bankária Afeta, hanesan previstu iha art. u 17.º hosi LOJF nian. Tuir rejime ida-ne e, kompete mós ba Ministru Finansas, ho possibilidade atu delega ba Diretór Tezouru nian, atu kria konta ketaketak ba reseita afekta, bainhira tenke assegura katak dotasaun orsamentál hirak-ne ebé mak halo hosi konta hirak-ne e, ne e halo ba de it finalidade hirak-ne ebé mak dotasaun orsamentál ne e destina ba - kf. n. u s 1 no 2 hosi art. 17. u hosi LOJF nian. Bainhira hala o daudaun hela Auditoria ida-ne e, husu tiha ona ba Diresaun Jerál Tezouru nian atu halo aprezentasaun autorizasaun Ministériu Finansas nian ba abertura hosi UNTL hodi loke 15

17 konta bankária hirak-ne ebé konsta iha tabela 1, maibé hosi Diresaun Jerál Tezouru nian informa katak autorizasaun ne e nunka fó ba sira. Ho ida-ne e, konklui katak konta bankária hirak-ne ebé mak UNTL loke hodi atu depozita reseita públika, maske loke konta balu hodi depozita reseita hirak-ne ebé mai hosi projetu kooperasaun bilaterál nian, sein autorizasaun uluklai hosi Ministru Finansas, ne e konstitui violasaun ida ba n. u 2 no n. u 3 art. 13. u nian, ba n. u 1 no n. u 4 art. 15. u nian, no ba n. u 1 no n. u 2 art. 17. u nian, hotuhotu hosi LOJF, no mós violasaun ba al. c) n. u 1 hosi art. 9. u no ba n. u 2 no n. u 3 art. 49. u nian hoosi Estatutu UNTL nian, ne ebé aprova hosi DL n. u 16/2010, loron 20 fulan Outubru nian. Situasaun ida-ne e bele implika responsabilidade finanseira sansionatória, tuir al. d), n. u 1 art. 50. u nian, hosi Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian. Responsabilidade ba situasaun ida-ne e monu ba iha membru sira hosi Konsellu Jestaun UNTL nian ne ebé identifika hela iha Kuadru n. u 2, nu udar responsável ba jestaun finanseira entidade ne e nian hanesan sira-ne ebé mak kompete, liuliu, atu superintende iha atividade kona-ba halo resebimentu ba reseita no halo ninia depózitu iha konta bankária ofisiál - kf. n. u 1 hosi art. 26. u no al. a) hosi art. 28. u Estatutu nian. Iha fatin Kontraditóriu, UNTL afirma tiha katak ( ) konta bankaria n. u , ho denominasaun Depózitu ba reseita propinas Lisensiatura nian, ne e kansela tiha ona iha inisiu tinan Depózitu ba reseita hosi propinas ba kursu Lisensiatura nian ne e hala o loro-loron no diretamente ba iha konta ofisiál UNTL nian, no ida-ne e prátika ne ebé mak hala o durante tinan 2013 tomak, maibé, la haruka dokumentu komprovativu ruma kona-ba kanselamentu konta bankária ne e nian. Kona-ba kestaun ida-ne e, Ekipa Auditoria nian husu tiha, iha loron 5 fulan Setembru 2013, dokumentu komprovativu kona-ba kanselamentu konta bankária ida-ne e nian no mós respetivu estratu bankáriu tinan 2013 nian, maibé, la fornese elementu sira-ne e, razaun tanbasá ladauk demonstra katak konta bankária ida-ne e kansela duni ona. Rekomendasaun: 2. Atu kansela tiha konta bankária hotu-hotu ne ebé la ós ofisiál hodi kumpri tuir Lei kona-ba Orsamentu no Jestaun Finanseira nian; 16

18 2.4 RESEITA NE EBÉ UNTL KOBRA TINAN KARATERIZASAUN JERÁL HOSI RESEITA UNTL NIAN Tuir kuadru hosi ninia autonomia finanseira, UNTL iha kapasidade atu hetan reseita rasik, ihane ebé inklui, liuliu reseita hirak hanesan tuirmai ne e: i) reseita mai hosi pagamentu propinas; ii) reseita mai hosi prestasaun servisu no hosi fa an publikasaun sira; iii) hosi subsidiu, subvensaun ou kompartisipasaun no; iv) reseita hosi tarifa, emolumentu, multa no penalidade ne ebé kobra ba alunu sira kf. al. c) n. u 1 hosi art. 9. u no art. u 50. u Estatutu nian. Kona-ba valór propinas nian ne ebé atu selu hosi alunu sira UNTL nian, iha-ne ebé inklui alunu sira ba lisensiatura nian no alunu sira ba mestradu no doutoramentu nian, ne e estabelese iha al. c) hosi art. u 12. u Estatutu nian, no valór ne e tenki aprova hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, buat ne ebé mak la akontese hanesan ne e. Iha realidade, tuir informasaun ne ebé mak fó hosi Administradór Jerál UNTL nian, valór propinas nian ne ebé mak alunu sira selu iha tinan 2011 no 2012, ne e aprova ona hosi despaxu Reitór Universidade nian. Verifika hetan mós katak, pagamentu kona-ba taxa no multa lubuk ida ne ebé selu hosi alunu sira, ho ninia valór hirak-ne e aprova hosi de it Despaxu Reitór nian iha 20 Juñu Iha Tabela tuirmai ne e aprezenta taxa no multa balu ne ebé mak selu hosi alunu sira: Tabela 2 VALÓR PROPINAS, TAXA NO MULTA NE EBÉ MAK ALUNU SIRA SELU Dezignasaun Valór(usd) Períodisidade Lisensiatura no Baxarelatu Kontribuisaun ba Edifísiu 20 Selu dala ida de it Kazaku 28 Selu dala ida de it Orientasaun 5 Selu dala ida de it Propinas (Estudante normál / aktivu) 30 Kada Semestre Propinas (Estudante livre teoria) 5 Kada Semestre Mestradu - alunu timoroan sira Kontribuisaun ba Edifisiu 230 Selu dala ida de it Propinas 500 Kada Semestre Mestradu alunu estranjeiru sira Kontribuisaun ba Edifisiu 530 Selu dala ida de it Propinas 550 Kada Semestre Doutoramentu alunu timoroan sira Kontribuisaun ba Edifisiu 330 Selu dala ida de it Propinas 800 Kada Semestre Doutoramentu alunu estranjeiru sira Kontribuisaun ba Edifisiu 830 Selu dala ida de it Propinas 900 Kada Semestre Reseita sira seluk Multa tan ba atrazu halo inskrisaun 10 Kada Semestre Graduasaun 33 Selu dala ida de it Transferênsia Kursu 15 Selu dala ida de it Inskrisaun foun ba transferênsia kursu 15 Selu dala ida de it 17

19 Haree ba ida-ne e, konsidera katak, tanba laiha aprovasaun liuhosi Regulamentu ka Despaxu hosi órgaun kompetente kona-ba valór propinas nian, multa nian no taxa sira seluk nian ne ebé mak atu selu hosi alunu sira, ne e jera falta transparênsia iha prosesu ida-ne e, ne ebé favorese diskrisionariedade ka arbitrariedade iha fiksasaun montante ba valór hirak-ne e nian bainhira atu hala o pagamentu. Hosi parte seluk, valór propinas nian ne ebé pratika hosi UNTL, ne e tenke hetan aprovasaun uluklai hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, tuir al. c) hosi art. 12. u Estatutu UNTL nian, buat ne ebé mak to o agora la akontese hanesan ne e. Iha âmbitu kontraditoriu nian, UNTL remete tiha kópia Despaxu Reitór nian n. u 68/UNTL/R/2012 Estabelesimentu Kategoria Propinas nian, iha-ne ebé inklui valór propinas nian ba mestradu no ba doutoramentu, no Despaxu Reitór nian n. u 75/UNTL/R/IV/2012 Estabelesimentu Tarifa, Emolumentu, Multa no Penalidade, respetivamente, 27 Abril nian no 20 Juñu nian iha tinan Kona-ba fiksasaun valór propinas nian ba lisensiatura, UNTL afirma tiha hanesan-ne e ( ) importante atu refere katak valór propinas ba Lisensiatura nian ne e seidauk hetan alterasaun dezde ke UNTL existe (tinan 2000), no hatutan tan katak, tanba ida-ne e,(..) laiha nesessidade atu husu aprovasaun kona-ba valór ida propinas nian, ne ebé fixa tiha ona hosi Ministériu Edukasaun no nunka hetan alterasaun dezde tempu ne ebá. Kona-ba fixasaun valór propinas ba kursu Mestradu nian no Doutoramentu nian, UNTL konfirma tiha katak ne e sai ona objetu aprovasaun nian hosi Reitór, no, refere mós iha momentu ida katak, programa hirak ne e (ba Mestradu no Doutoramentu nian) sei iha hela situasaun pendente tanba hein hela sertifikasaun hosi Ministériu Edukasaun, ne ebé inklui aprovasaun finál ba valór propinas nian ba programa hirak-ne e. Hatutan tan katak ( ) situasaun ida-ne e, ne ebé seidauk define loloos (kona-ba sertifikasaun ba kursu sira-nian) ne e mak kauza perturbasaun grave iha andamentu no finansiamentu ba kursu Mestradu no Doutoramentu nian, ne ebé kauza tiha atrazu ba ezekusaun, no ida-ne e obriga UNTL hodi halo hela retensaun ba valór osan ne ebé mak kobra tiha ona hosi estudante sira ( ), ne e hodi atu proteje estudante sira-nia direitu no atu prevene restituisaun fundus ne ebé bele kauza ipotétiku kanselamentu ba kursu hirak ne e. 18

20 Kona-ba justifikasaun ida-ne ebé mak foin transkreve daudaun iha leten ne e, kona-ba retensaun ba valór osan propinas nian ne ebé alunu-sira selu ona ba mestradu no doutoramentu nian, argumentu ne ebé mak aprezenta ne e la ós aplikável, tanba haree katak, se razaun ba ida-ne e mak atu defende alunu sira-nia interesse kazu kursu hirakne e bele kansela tiha, karik adekuadu liu mak, UNTL lalika halo lai kobransa reseita hirak-ne e ba ninia alunu-sira sein ke iha ona garantia ba sertifikasaun ne ebé mak kompete ba ida-ne e antes atu realiza kobransa ne e. Aleinde ida-ne e, kobransa propinas ba alunu-sira mestradu no doutoramentu nian sein ke valór sira propinas nian ne e aprova tiha loloos ona hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, tuir al. c) hosi art. 12. u Estatutu UNTL nian ne e ilegál no, dala ida tan, kompromete alunu sira-nia direitu no interese. Rekomendasaun: 3. Atu haruka ba aprovasaun hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, valór ba propinas nian ne ebé UNTL atu kobra ba ninia alunu sira, tuir termu hirak-ne ebé previstu iha Estatutu; ANÁLIZE GLOBÁL BA RESEITA NE EBÉ KOBRA TIHA ONA Hosi revizaun ne ebé mak hala o ona iha ámbitu Auditoria ida-ne e nian ba reseita hirak-ne ebé kobra tiha ona hosi UNTL, haree katak Universidade ida-ne e la halo depózitu ba iha konta bankária ofisiál totalidade reseita ne ebé mak Universidade ne e kobra ona. Iha Tabela tuirmai-ne e konsta valór hosi reseita hirak-ne ebé Auditoria ne e hetan, kona-ba tinan 2011 no 2012: Tabela 3 RESEITA UNTL NE EBÉ IDENTIFIKA LIUHOSI AUDITORIA TINAN Tipu reseita nian USD Reseita ne ebé identifika liuhosi Auditoria Propinas ba lisensiatura no baxeralatu Propinas ba mestradu no doutoramentu Kontribuisaun ba Edifísiu Taxa no Multa seluk ne ebé selu hosi alunu sira Kooperasaun Bilaterál no transferénsia hosi Tezouru Gráfika

21 INL Reseita sira seluk Total Laiha posibilidade atu verifika loloos, tantu kona-ba valór individuál nune e mós kona-ba valór globál reseita propinas nian ba mestradu no doutoramentu, reseita kontribuisaun ba edifisiu nian, nein reseita hirak hosi Gráfika no hosi INL nian ne ebé mak kobra tiha ona iha Iha reseita mai hosi kooperasaun bilaterál nian inklui mós reseita hirak-ne ebé simu hosi instituisaun sira hanesan PNUD, FAO no UNESCO, maibé, barak liu mai hosi transferénsia hosi Ministériu sira liuhosi Tezouru. Sei atu refere mós katak, haree ba frajilidade hirak-ne ebé hetan iha UNTL nia SKI, ne ebé analiza tiha ona iha Pontu 2.2 relatóriu ida ne e nian, reseita ne ebé mak kobra duni ona ne e bele bo ot liu ida ne ebé mak apresenta iha Tabela 3, tanba prosedimentu kontrolu nian ne ebé estabelese tiha ona ne e la garante kontrolu ida adekuadu ba osan públiku ne ebé simu Reseita ne ebé Depozita iha Konta Bankária Ofisiál UNTL halo tiha ona depózitu iha konta bankária ofisiál ne ebé mak Tezouru loke (konta n. u , iha BNU kf. Pontu 2.3) hanesan reseita hirak tuirmai ne e: Tabela 4 RESEITA UNTL NIAN NE EBÉ TRANSFERE BA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL USD Data Juñu Novembru Dezembru Totál Ne e mak valór hirak-ne ebé mensiona iha Konta Jerál Estadu nian ba tinan 2011 no 2012 hanesan reseita UNTL nian. Hosi reseita totál ne ebé UNTL transfere ba konta bankária ofisiál iha 2011, ho valór USD, kuaze 46% hosi totál ida-ne e ( USD) mai hosi reseita hirak-ne ebé UNTL kobra iha tinan 2009 no Hosi totál ne ebé transfere iha 2012 ne e, USD mai hosi montante ne ebé kobra iha

22 Prosedimentu atuál kona-ba kontabilizasaun ba reseita servisu no organizmu sira Estadu nian liuhosi Ministériu Finansas, ne e bazeia únikamente ba de it depózitu no transferénsia hirakne ebé liuhosi respetiva konta bankária ofisiál. Nune e, iha situasaun hirak-ne ebé mak instituisaun sira la hatama totalidade reseita ne ebé mak sira simu ona ne e ba iha konta bankária ofisiál, entaun reseita ida-ne e la kontabiliza hosi Ministériu Finansas, hodi nune e kauza sub-avaliasaun ba reseita ne ebé mak fó sai iha Konta Jerál Estadu nian. Tanba ida-ne e mak reseita UNTL nian ida-ne ebé kontabiliza tiha ona iha konta Estadu nian to o finál terseiru trimestre 2012 ne e hatudu zero, maske Universidade kobra tiha ona reseita dezde inísiu tinan ne e nian. Apezarde UNTL halo duni transferénsia reseita propinas lisensiatura nian ba iha konta bankária ofisiál, UNTL la kumpri tuir ne ebé mak estabelese iha n. u 3 hosi art. 13.º LOJF nian no iha al. c), n. u 1, hosi art. 9.º Estatutu nian, ne ebé obriga entidade sira atu halo depózitu (ka transferénsia) imediata ba reseita ne e bainhira halo kobransa ba reseita hirak-ne e durante tinan ne e nia laran, no depozita fali reseita hirak-ne e iha konta bankária ne ebé la ós ofisiál (konta n. u , iha BNU) Reseita ne ebé La Deposita iha Konta Bankária Ofisiál Hosi totál reseita ne ebé mak verifika tiha ona no konsta iha Tabela 3 ne e, hirak-ne ebé la transfere ba iha konta bankária ofisiál, mak reseita hirak hanesan, reseita hosi propinas mestradu no doutoramentu nian, reseita hosi kontribuisaun sira ba edifisiu nian no reseita hosi taxa sira seluk no multa hirak-ne ebé alunu sira selu, no mós reseita hosi Gráfika nian no hosi INL nian. Tabela 5 RESEITA HOSI UNTL NE EBÉ LA DEPOZITA IHA KONTA BANKÁRIA OFISIÁL Tipu reseita nian Propinas ba lisensiatura no baxeralatu Propinas ba mestradu no doutoramentu Kontribuisaun ba Edifísiu Taxa no Multa sira seluk ne ebé selu hosi alunu sira Kooperasaun Bilaterál no transferénsia hosi Tezouru Gráfika INL Reseita sira seluk USD

23 Reseita hirak-ne ebé kobra tiha ona no la transfere ba konta bankária ofisiál ne e UNTL gasta maibé ida-ne e la halo parte Orsamentu no Konta Jerál Estadu nian Kf. Pontu 2.5. Atu salienta katak transferénsia hosi Ministériu sira seluk ba iha UNTL ne e liuhosi Tezouru, nune e mós transferénsia sira hosi Tezouru rasik iha exekusaun Orsamentu ba UNTL nian, ba konta n. u , iha BNU, konta ida-ne e la ós ofisiál. Reseita hirak-ne ebé mak UNTL kobra ona ne e tenke transfere kedas ba iha respetiva konta bankária ofisiál, tuir ne ebé mak estabelese iha n. u 2 no 3 hosi art. 13. u LOJF nian, no iha al. c) n. u 1 hosi art. 9. u no iha n. u 2 no 3 hosi art. 49. u Estatutu UNTL nian. Haree ba buat ne ebé mak espoin iha-ne e, iha ona violasaun ba artigu hirak-ne ebé mensiona ona iha leten no situasaun ida-ne bele implika responsabilidade finanseira sansionatória, tuir al. a) no d), n. u 1, hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian. Responsabilidade ba situasaun ida-ne e monu ba iha membru Konsellu Jestaun UNTL nian sirane ebé identifika hela iha kuadru 2, pájina 11 nian, nu udar responsável ba jestaun finanseira entidade ne e nian no monu ba ida-ne ebé mak kompete, liuliu, atu superintende iha aktividade kobransa reseita no respetivu depózitu iha konta bankária ofisiál kf. n. u 1 hosi art. 26. u no al. a) hosi art. 28. u Estatutu nian. Iha fatin kontraditóriu, UNTL afirma tiha katak ( ) transferénsia sira ba programa kooperasaun bilaterál nian ne e la ós reseita, ho perigu atu kontabiliza fali despeza sira iha orsamentu Estadu nian iha Ministériu balu no iha Fundu ba Dezenvolvimentu Kapitál Umanu nian ne ebé mak kontabiliza hotu hanesan reseita UNTL nian. Kona-ba argumentu ida-ne e, importa atu salienta katak perigu ida-ne ebé invoka iha-ne e, ninia natureza ne e oinsá, tanba, situasaun ida-ne e normál no akontese baibain iha Timor-Leste. Nune e, ita bele fó hanesan ezemplu despeza hirak-ne ebé hala o hosi ministériu oioin ho fornesimentu eletrisidade nian ne ebé mak konsidera, no loos duni, nu udar reseita Eletrisidade Timor-Leste nian (Diresaun Jerál Eletrisidade nian), ka hanesan mós, pagamentu hirak-ne ebé halo hosi Ministériu balu kona-ba alugér Sentru Konvensaun Dili nian no ida-ne e sai hanesan reseita Ministériu Turizmu nian. Hosi parte seluk, parese ke UNTL lahatene kona-ba rejime ba konta bankária afeta ne ebé previstu iha LOJF, no ne ebé destina duni hodi halo depózitu ba reseita hirak-ne ebé atu uza iha finansiamentu ba projetu hirak-ne ebé espesifiku. Hanesan-ne e, ita repete hikas fali saida mak afirma tiha ona iha Relatu Auditoria nian katak despeza no reseita públika hotu-hotu ne ebé mak ninia jestaun halo hosi UNTL, 22

24 independentemente hosi ninia orijen, tenke movimenta liuhosi konta bankária ofisiál, tuir termu previstu iha LOJF no iha Estatutu UNTL nian. Tuir mai, atu dehan katak, hosi valór totál reseita nian, hirak-ne ebé kobra tiha ona no la transfere ba iha konta bankária ofisiál, ne ebé aprezenta iha Tabela 5 (pájina 21 Relatóriu ida-ne e nian), valór hirak-ne e la depozita iha kualkér konta bankária, no UNTL rai-hela de it iha kaixa no gasta diretamente bainhira halo tiha ona kobransa. Ita koalia daudaun kona-ba osan valór USD no USD, kona-ba reseita ne ebé kobra tiha ona, respetivamente, iha tinan 2011 no Bainhira la halo depózitu iha konta bankária, ba totalidade reseita hirak-ne ebé kobra tiha ona ne e, halo hodi eziste akumulasaun montante boot iha kaixa, no ida-ne e kontra ona prinsípiu hirak-ne ebé elementár liu ba kontrolu internu nian, ne ebé hamosu risku boot ba akontesimentu hanesan dezviu no lakon osan públiku. Rekomendasaun: 4. Atu halo depózitu loroloron no halo hotu kedas ba reseita hirak-ne ebé kobra tiha ona ne e ba iha konta bankária ofisiál, tuir termu hirak ne ebé dispoin iha Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira no iha Estatutu UNTL nian rasik; Saldu iha Kaixa UNTL hala o kobransa osan montante boot, no realiza kuaze totalidade pagamentu hirak-ne ebé sira selu ne e, selu diretu ho osan (em espécie / numeráriu). Tanba ne e, mantein osan ho montante boot iha kaixa, la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, rai-hela de it valór osan hirak-ne e iha kofre, hanesan refere tiha dala barak ona iha Relatóriu ida-ne e. Iha tinan 2011 no 2012, saldu osan ne ebé rai-hela iha kaixa mak hanesan tuirmai ne e: Tabela 6 SALDU OSAN IHA KAIXA, IHA KADA FULAN USD Tinan Jan Fev Mar Abr Mai Jun Jul Ago Set Out Nov Dez

25 Konstitui prinsípiu báziku ida ba kontrolu nian, atu mantein de it iha kaixa osan montante ne ebé mak korresponde ba mínimu indispensável ba funsionamentu entidade ne e nian. Iha kazu UNTL nian, osan ne ebé mak rai-hela iha kaixa ne e ultrapasa liu dook tiha ninia razaun ne ebé aseitável. Atu rejista katak, no tuir ne ebé mak ita haree iha Tabela anteriór, valór osan hirak-ne ebé rai-hela iha kaixa aumenta iha 2012, bainhira kompara ho Nune e, iha tinan 2012 saldu médiu USD, enkuantu ke iha tinan anteriór saldu mediu USD. Konforme afirma tiha antes ona, bainhira mantein osan ho montante boot iha kaixa, ne e posibilita risku ba akontesimentu hanesan dezviu no lakon osan. Iha ámbitu kontraditóriu nian, UNTL defende katak, tanba haree ba partikularidade oioin no dimensaun Universidade nian, ne e mak obriga Administrasaun atu mantein osan ne e hanesan reforsu ida ba operasaun periódika tezouraria nian, iha data hirak-ne ebé koinside ho inísiu no fim semestre idaidak nian. Kona-ba argumentu hirak-ne ebé mak aprezenta ne e, importa atu hateten, dala ida tan, katak argumentu hirak-ne e la ós razaun aseitavel, tanba motivu hirak tuirmai ne e: Primeiru, kona-ba nesesidade atu mantein osan ho montante boot iha kaixa hodi atu bele hasoru situasaun iha inísiu kada semestre nian, kona-ba ida-ne e fasil atu konklui hosi análize ba iha Tabela 6, iha-ne ebé haree katak la eziste relasaun entre valór hirak-ne ebé mak mantein iha tezouraria iha kada fulan ho inísiu semestre nian, bainhira kompara ho fulan sira seluk. Hosi parte seluk, atu hateten katak, kestaun ne ebé mak akontese iha ne e la ós kona-ba atu mantein osan iha kaixa hodi hasoru situasaun despeza nian, maibé kona-ba mantein iha kaixa osan hirak-ne ebé mai hosi reseita, no osan hirak ne e, tuir loloos, tenke transfere ba iha konta bankária ofisiál, no osan hirak ne e UNTL gasta fali, la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, konforme análize ne ebé mak halo iha pontu tuirmai iha Relatóriu ida-ne e. Haree ba kestaun ida ne e, Rekomenda: 5. Atu redús montante osan ne ebé atu rai-hela iha kaixa ne e ba montante mínimu ne ebé mak nesesáriu duni hodi atu hasoru despeza sira ki ik 24

26 ne ebé urjente REALIZASAUN DESPEZA NE EBÉ LA PREVISTU IHA ORSAMENTU NO KONTA JERÁL ESTADU NIAN ANÁLIZE GLOBÁL BA DESPEZA UNTL realiza despeza la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, UNTL utuliza fali reseita hirak-ne ebé mak la transfere ba iha konta bankária ofisiál ne ebé loke hosi Tezouru. Tabela 7 REALIZASAUN DESPEZA HIRAK-NE EBÉ LA LIUHOSI ORSAMENTU NO KONTA JERÁL ESTADU NIAN. USD Tinan Jan Fev Mar Abr Mai Jun Jul Ago Set Out Nov Dez Total Totál Despeza hirak-ne e, kuaze ninia totalidade, realiza hotu liuhosi pagamentu diretu ho osan (em espésie / numeráriu) no ne e hala o hosi Diresaun Nasionál ba Planeamentu no Finansas Universidade nian, no, liuliu, kona-ba pagamentu saláriu, oras estraordinárias, insentivus, viajen lokál no viajen ba estranjeiru, refeisaun no kompras karreta nian, no pagamentu hirak-ne e, tuir loloos, tenke liuhosi Diresaun Jerál Tezouru Ministériu Finansas nian VIOLASAUN BA PRINSÍPIU ORSAMENTÁL Previzaun ba despeza UNTL nian, ne e inklui kedas ona iha Orsamentu Jerál Estadu nian, no respetivamente, ba tinan 2011 hala o despeza to o totál mil USD no ba tinan 2012 hala o despeza to o totál mil USD. Iha tinan hirak-ne ebá, UNTL ezekuta tiha despeza ho totál valór mil USD iha tinan 2011 no mil USD iha tinan Aleinde despeza hirak-ne e, UNTL realiza tiha mós despeza ne ebé mak la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, no despeza hirak-ne e selu ho osan reseita nian ne ebé mak UNTL rasik kobra tiha ona no la depozita iha konta bankária ofisiál. Tuir prinsípiu kona-ba unidade no universalidade orsamentál, ne ebé previstu iha art. 4. u LOJF nian, Orsamentu Estadu nian ne e unitáriu no inkui reseita no despeza sira hotu hosi servisu Estadu nian hirak-ne ebé mak laiha autonomia administrativa no finanseira no hosi servisus no 4 O legislador sentiu necessidade de resolver esta questão, razão pela qual pelo Decreto do Governo n. o 1/2014, de 12 de Fevereiro, cfr. N. o 4 do art. 18. o, fixou em USD o montante do Fundo de Maneio para a Administração Indirecta do Estado e Fundos Autónomos. 25

27 fundus autónomus sira, iha ne ebé, inklui mós UNTL iha kategoria ida ikus ne e (nu udar servisus no fundus autónomus). Hosi LOJF estabelese mós prinsipiu kona-ba naun-kompensasaun nian, no tuir prinsípiu ida-ne e reseita no despeza sira-hotu tenke rejista tuir ninia kuantia tomak no labele halo kualkér dedusaun oinsá de it n. u 1 no n. u 2 hosi art. 5. u. Estabelese mós hosi LOJF, iha n. u 3, art. 22. u katak, Orsamentu tenke kontein planu ba dotasaun despeza nian (...) ba tinan finanseiru ne e, iha-ne ebé inklui dotasaun orsamentál ba servisu idaidak, tuir al. c), n. u 3 hosi art. 22. u LOJF nian. Haree ba ida-ne e, konklui katak realizasaun despeza públika, ne ebé halo ho reseita hirakne ebé UNTL kobra tiha ona no la transfere ba iha konta bankária ofisiál, la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, ne e viola art. 4. u no art. 5 n. u 1 no 2 hosi art. 5. u LOJF nian, no situasaun ida ne e bele implika responsabilidade finanseira sansionatória, tuir al. b), n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian. Responsabilidade ba situasaun ida ne e monu ba iha membru Konsellu Jestaun UNTL nian sirane ebé identifika hela iha Kuadru 2, nu udar responsável ba jestaun finanseira entidade ne e nian. Rekomendasaun: 6. Atu halo orsamentasaun ba reseita no despeza hotu-hotu UNTL nian, independentemente hosi ninia orijen, bainhira elabora Orsamentu Jerál Estadu nian, hodi kumpre tuir prinsipiu hirak kona-ba unidade no universalidade orsamentál no labele halo fali kompensasaun ba despeza no reseita públika, tuir termu hosi Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira nian; 7. Atu para tiha ho pagamentu hotu-hotu ne ebé mak hala o la liuhosi Orsamentu, no ne ebé la tuir regra Ezekusaun Orsamentál nian no regra Konta Jerál Estadu nian ; LEGALIDADE BA DESPEZA NE EBÉ MAK REALIZA Maske Auditoria ida-ne e foku liu kona-ba análize ba Reseita ne ebé La ós Impostu nian, haree katak iha nesesidade atu haluan tan Auditoria ne e nia âmbitu hodi halo análize ba despeza ne ebé mak UNTL hala o bainhira rekorre ba reseita sira-ne ebé mak UNTL rasik kobra no la depozita ba iha konta bankária ofisiál, tanba, hanesan analiza tiha ona iha Pontu anteriór despeza hirak-ne ebé realiza la liuhosi Orsamentu nein liuhosi Konta Jerál Estadu nian -, hahalok ida-ne e konstitui violasaun ida ba prinsípiu orsamentál kona-ba unidade, universalidade no naun-kompensasaun ne ebé previstu iha LOJF. 26

28 Pagamentu ba Servisu Oras Estraordinárias nian Pagamentu ba períodu oras estraordinárias nian Sai tiha nu udar prosedimentu uzuál UNTL nian durante tinan 2011 no inísiu tinan 2012 bainhira halo pagamentu oras estraordinárias ba servisu ne ebé mak hala o entre 12:00 oras to o 14:00 oras, no entre 17:00 oras to o 20:00 oras. Tanba, períodu ida entre 17:00 oras to o 18:00 oras ne e korresponde ho períodu normál servisu nian, enkuantu ke períodu ida entre 12:00 oras to o 14:00 oras ne e destina ba pauza ba almosu (han-meiudia nian). Iha kontestu ida ne e, bele haree katak difisil atu kompriende halonu usá mak iha dirijente no funsionáriu UNTL nian balu ne ebé simu oras estraordinárias tanba, ho alegasaun katak, sira kontinua servisu hela de it lapara durante loron 5 kada semana entre 8 oras dadeer to o 20 oras, sein kualkér interrupsaun, liuliu, ba almosu (han-meiudia nian). Ho ida-ne e hotu sei iha kapasidade hodi serbisu tan oras 11 nia laran, tuituir malu hanesan mós, iha loron-sábadu (kf. Iha semana ida 15 to o 20 Agostu nian). Ne e hotu hodi atu arruma livru sira no hatama dadus ba komputadór. Nune e mós, iha loron 27 fulan Agostu tinan 2011 (loron-sábadu), funsionáriu na in 18 (sanulu resin ualu) UNTL nian serbisu lahó interrupsaun (lapara) durante oras 11 nia laran depoizde serbisu tiha ona loro-loron iha semana anteriór entre 8 oras to o 20 oras, ne e mós lahó interrupsaun (lapara), ho pagamentu korrespondente ba oras estraordinárias 5 iha loron ida, ne e mós hodi atu arruma livru no hatama dadus ba iha komputadór. Situasaun ida-ne e propísiu ba ezisténsia abuzu, maske iha tiha ona regulamentasaun liuhosi Despaxu Reitór nian ho n. u 60/UNTL/R/IV/2012, loron 10 fulan Abril 2012 nian, kona-ba Rejime Oras Estraordinárias ba UNTL, iha-ne ebé hateten katak nein funsionáriu ida bele servisu liután duké oras 4 nia laran tuituir malu sein iha pauza ba almosu (han-meiudia nian). Rekomendasaun: 8. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ba servisu ne ebé mak hala o durante oráriu normál servisu nian. Pagamentu oras estraordinárias duplikadu no triplikadu Iha kontestu ida iha-ne ebé haree katak iha UNTL rekorre demais liu ba pagamentu oras estraordinárias, haree mós katak eziste pagamentu duplikadu no triplikadu, ou, atu dehan katak, haree mós katak iha situasaun iha-ne ebé mak funsionáriu sira, diretór sira no xefe 27

29 departamentu sira simu liu kedas dala rua no dala tolu kompensasaun ba oras servisu nian ne ebé hanesan. Haree mós katak, iha loron 17 fulan Agostu 2011, selu tiha oras estraordinárias 8 (walu) ba servisu ne ebé mak hala o hosi dirijente no funsionáriu sira, hamutuk na in 15, iha loron 13 fulan Agostu 2011 (loron-sábadu), entre 8 oras dadeer to o 14 oras lokraik iha loron ne e. Maibé, ho ida ne e, saída mak akontese, númeru oras ne ebé tuir loloos tenke selu ne e oras 6 de it, nune e selu liu tiha oras estraordinárias rua (2) ba funsináriu na in sanulu-resin lima (15) ne e idaidak, ne ebé tuir loloos labele selu. Maske valór hirak-ne e la ós signifikativu, situasaun rua ne e hatudu falta kontrolu internu kona-ba pagamentu oras estraordinárias nian. Pagamentu oras extraordinárias ba pesoál diresaun nian no xefe-departamentu sira Verifika hetan pagamentu ho valór 7.404,73 USD no USD, iha tinan 2011 no 2012, ho títulu kompensasaun ba prestasaun servisu estraordináriu ba pesoál diresaun no xefia UNTL nian. Husu tiha ona esklaresementu kona-ba kestaun ida-ne e maibé seidauk hetan kualkér resposta hosi parte UNTl nian. Konforme n. u 3 art. 71. u Estatutu Funsaun Públika 5 nian, dirijente sira hosi aparellu Estadu nian ho funsaun xefia ka diresaun nian la benefisia ho suplementu liuhosi oras estraordinárias. Hosi parte seluk, rejime servisu estraordináriu nian ne e la aplika ba pesoál diresaun no xefia nian, nune e mós bazeia ba n. u 1 art. 2. u nian hosi DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru 6 nian. Aleinde ida-ne e, DL n. u 27/2008, loron 11 fulan Agostu 7 nian, iha ninia art. 23. u, estabelese katak, ba dirijente-sira bele determina ba sira serbisu oras adisionál, inklui mós servisu iha kalan, iha loron-deskansu ou loron-feriadu, no la determina pagamentu ba oras esxtraordinárias. Konforme demonstra tiha ona katak iha pagamentu oras estraordinárias ba pesoál sira ho kargu diresaun nian no xefia nian, ho valór totál 8.097,38 USD, ida-ne e ilegál no la devia halo, tanba ida-ne e violasaun ba norma-sira ne ebé mensiona tiha ona iha leten, no ho situasaun ida-ne e bele hamosu responsabilidade sansionatória (selu multa) no reintegratória (restituisaun osan públiku), tuir termu sira iha al. b) no h) hosi n. u 1 art. 50. u nian no hosi n. u 1 no n. u 4 hosi art. 44. u Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian. 5 Aprova pela Lei n. o 8/2004, de 16 de Junho e alterado e republicado pela Lei n. o 5/2009, de 15 de Junho. 6 Aprova o Regime dos Suplementos Remuneratórios da Administração Pública. 7 Que aprova o Regime das Carreiras e dos Cargos de Direcção e Chefia da Administração Pública - alterado pelo Dl n. o 20/2001, de 8 de Junho. 28

30 Responsabilidade ba pagamentu hirak-ne e, ne ebé ilegál no laloos, ne e monu ba responsável sira-ne ebé mak identifika ona iha Anexu 6.1 (iha pájina 47 to o 49 relatóriu Auditoria ida-ne e nian), tuir termu hirak-ne ebé mak estabese ona iha n. u 1, art. 46. u hosi Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian. Rekomendasaun: 9. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ba pesoál diresaun nian no ba xefe departamentu sira. Pagamentu oras liutiha ninia limite legál ne ebé mak define tiha ona ba kada fulan ne e Konstitui mós nu udar prátika uzuál hodi halo pagamentu ba funsionáriu no dirijente sira ho oras estraordinárias liutiha ninia limite legál ne ebé mak define iha n. u 3, art. 4. u, DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru nian, ba oras 40 iha kada fulan. Iha tabela tuirmai ne e mensiona, hanesan exemplu, situasaun balu flagrante-liu ne ebé mak detekta. Tabela 8 SELU ORAS ESTRAORDINÁRIAS LIUTIHA NINIA LIMITE LEGÁL 2011 Funsionáriu no Dirijente sira N. u Oras Estraordinárias ne ebé mak Selu ona Maiu Juñu Jullu Agostu Miguel Maia dos Santos Ananias Barreto Ubaldo Guterres Luisinha S. de Araújo Lourenço da Costa Armindo Leto fátima Rui Loco Pires Maria dos Anjos Pereira Lino da Costa Ilda Guterres Maria da Furificação Flaminia Correia Mateus da Silva Agustinho Coelho Saula Cardoso José Pinto Francisca de J.Fernandes Terezinha Magno Anibal de Andrade Olga Oliveira dos Santos Celeste Soares Santina Soares Bete Octaviana Seuk Seran Evaristo Soares Zeferino Soares Manuel Pereira Domingos Barreto Mariano Martins Jacinto H.S.Belo Benjamin de Aroujo e Corte Real Me.Esmeralda P.de Aroujo

31 Funsionáriu no Dirijente sira N. u Oras Estraordinárias ne ebé mak Selu ona Maiu Juñu Jullu Agostu Francisco Miguel Martins Alexandre Corte Real Konforme bele haree iha Tabela anteriór, númeru oras estraordinárias ne ebé mak selu ona durante fulan Maiu to o fulan Agostu tinan 2011 nian ne e aas liu, no rejista situasaun ne ebé iha funsionáriu balu mak simu to o másimu oras 207, signifika katak, sira simu kuaze dala 5 liutiha limite legál. Atu hatete tan katak, kona-ba funsionáriu sira-ne ebé mak simu kompensasaun liuhosi oras estraordinárias númeru boot liu, ne e la ós posivel atu determina loron ezatu ne ebé mak sira presta duni oras estraordinárias hirak-ne e, tanba informasaun ida-ne e la mensiona iha prosesu sira kona-ba despeza nian. Hosi análize ba elementu hirak-ne ebé disponível haree Tabela, pozisaun 3ª no pozisaun 9ª ita bele konklui katak númeru oras estraordinárias nian ne e hatudu ezajeru demais liu, no ita bele haree, hanesan exemplu, pagamentu oras 207 nian ba Ubaldo Guterres (Diretór Jerál Servisus Akadémikus) no ba Lino da Costa (Xefe Departamentu). Portantu, bainhira konsidera katak kada fulan ida iha semana haat, kada semana servisu nian ida kompostu ho loron útil (loron servisu nian) lima no, dala ruma servisu mós iha sábadu, no kada loron servisu nian iha durasaun oras 8 nia laran, prestasaun ba oras estraordinárias 207 iha fulan ida nia laran ne e significa katak diretór ne e ho xefe departamentu ne e hala o servisu besik to o oras 18 ho balu iha kada loron durante fulan Agostu tomak, situasaun ida ne ebé bele haree katak la ós realista. Ho situasaun hanesan ne e, bele konklui katak pagamentu oras estraordinárias liutiha ninia limite legál ba oras 40 iha kada fulan ne e viola ona dispozisaun ne ebé mak estabelese iha n. u 3, art. 4. u, hosi DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru nian, no situasaun ida-ne e bele hamosu responsabilidade finanseira sansionatória, tuir termus previstu iha al. b) no h), hosi n. u 1, art. 50. u, Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu 8 nian. Responsabilidade ba sutuasaun ida-ne e monu ba iha membru-sira Konsellu Jestaun nian ne ebé identifika hela iha Kuadru 2, nu udar ema ne ebé mak halo jestaun administrativa, patrimoniál no finanseira Universidade nian, tuir dispozisaun iha n. u Estatutu UNTL nian. Rekomendasaun: 1, art. 26. u, hosi 8 Não se menciona a responsabilidade financeira reintegratória por impossibilidade absoluta de apurar os valores pagos indevidamente, dada a inexistência de informação detalhada sobre estes pagamentos. 30

32 10. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ne ebé liutiha ninia limite legál ne ebé estabelese ona ba oras 40 iha kada fulan Pagamentu Suplementu, ne ebé Ilegál, hotítulu Insentivu Iha fulan Novembru tinan 2011 no fulan Novembru ho Dezembru tinan 2012, UNTL selu hanesan insentivu ba funsionáriu sira no dirigente sira hosi servisu administrativu nian, respetivamente, USD no USD, ho totál hamutuk USD. Iha tinan 2011, insentivu hirak-ne e selu hanesan pagamentu konpensasaun, ho valór USD 15 to o USD 35 ba loron ida, ba dirijente sira no funsionáriu sira, hamutuk ema na in 21, kona-ba servisu estraordináriu. Iha fulan Novembru tinan 2012, selu tiha USD ho títulu insentivu espesiál, ba dirijente na in 6 (neen) no funsionáriu na in 1 (ida), kona-ba preparasaun lista pagamentu nian ba Rejime Karreira Dosente Universitária sira-nian. Iha fulan ida tuirfali, selu tiha tan USD hanesan insentivu ba servisu iha loron feriadu nian. Hosi dokumentu sira aneksu ba pagamentu ne ebé mak hala o ona ne e, iha mós lista prezensa funsionáriu sira nian iha loron 17, 18, 27 no 28 fulan Dezembru nian, maibé hosi loron hirak-ne e laiha loron ida mak korresponde ho loron feriadu ida, ou mezmu ho loron deskansu semanál ou loron Toleránsia Pontu 9. Nune e mós, selu tiha ba dirijente no funsionáriu hamutuk na in 10, iha fulan ne e duni, USD hanesan insentivu ba servisu iha loron sira feriadu nian, no iha aneksu iha sira-nia lista prezensa ba loron 15, 17, 18, 19, 20, 21, 26, 27 no 28 fulan Dezembru nian, maibé hosi loron hirak-ne e laiha loron ida mak koresponde ho loron feriadu. Tuir art. 65. u Estatutu Funsaun Públika nian, funsionáriu no ajente sira Administrasaun Públika nian iha direitu ba remunerasaun ida, ba servisu ne ebé mak sira hala o, ho saláriu ne ebé sira simu, ne ebé sei bele aumenta tan ho suplementu hirak-ne ebé previstu iha lei. Hanesan ne ebé mak estabelese iha art. 67. u Estatutu Funsaun Públika nian, kona-ba suplementu sira, ne e atribui iha kazu sira hanesan tuirmai ne e: a) ajuda ba kustu; b) servisu tuir rejime turnu nian; c) servisu estraordináriu no; d) serbisu noturnu (servisu kalan nian). Hosi parte ida fali, DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru nian, prevee katak, aleinde suplementu hirak-ne ebé mensiona tiha ona ne e, sei iha mós suplementu tanba servisu iha fatin dook (lokál remotu) ou iha fatin ho asesu difísil art. 15. u. 9 Em Dezembro de 2012 foi concedida, pelo Governo, tolerância de Ponto nos dias 24, 26 e 31 do mesmo mês. 31

33 La ós previstu iha lei posibilidade atu halo pagamentu ba funsionáriu sira ou ba ajente sira Administrasaun Públika nian ho títulu insentivu. Haree ba ida-ne e, bele konklui katak pagamentu hirak-ne ebé UNTL realiza iha tinan 2011 no 2012 ho títulu insentivu ba dirijente sira no funsionáriu sira, ho valór globál USD, ne e viola ona art. 65. u no 67. u Estatutu Funsaun Públika nian, tanba pagamentu sira-ne e ilegál no la devia halo. Situasaun ida ne e bele hamosu responsabilidade finanseira sansionatória (multa) no reintegratória (restituisaun osan públiku), tuir termu sira-ne ebé estabelese iha al. b) no h), n. u 1, art. 50. u no iha n. u 1 no n. u 4, art. 44. u Lei n. u 9/2011, loron17 fulan Agostu nian. Reponsabilidade kona-ba faktu hirak-ne ebé mak deskreve iha ne e monu ba responsável sira-ne ebé identifika ona iha Aneksu 6.1, tuir termu sira-ne ebé estabelese iha n. u 1, art. 46. u, Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian. Rekomendasaun: 11. Atu para tiha ho pagamentu kona-ba kualkér suplementu remuneratóriu, ne ebé la previstu iha lei, ba UNTL ninia dirijente sira, xefe sira no/ka funsionáriu sira Pagamentu Saláriu sein halo Retensaun ba Impostu Verifika mós katak pagamentu saláriu ne ebé halo hosi UNTL, rekorre fali ba reseita ne ebé UNTL rasik kobra no la depozita iha konta bankária ofisiál, hodi halo pagamentu saláriu ba profesór sira, asesór sira, no funsionáriu sira, sein halo retensaun ne ebé mak korresponde ho impostu ida-ne ebé devia selu. Tuir termu hosi art. 20. u, Lei n. u 8/2008, loron 30 fulan Jullu 10 nian, dehan katak, ba saláriu hirakne ebé selu iha Timor-Leste, ne e tenke dedús (selu) impostu salariál tuir taxa hirak-ne ebé fixa hela iha Anexu V lei ida-ne e nian, no mós iha n. u 1, art. 21. u nian, ne ebé dehan katak remunerasaun hotu-hotu ne ebé mak simu hanesan saláriu hosi sujeitu pasivu iha âmbitu relasaun servisu dependente ida nian, ne e tributável (tenke selu imposto). Tuir art. 22. u lei ida-ne e nian, entidade patronál ida-ne ebé selu saláriu mak iha obrigasaun hodi halo retensaun ba impostu ne ebé devia selu kona-ba saláriu nian no entrega depois ba iha Autoridade Bankária no Pagamentu (atuál Banku Sentral Timor-Leste nian) molok to o loron sanulu-resin-lima iha fulan ida tuirfali ne e. 10 Aprova a Lei Tributária. 32

34 Situasaun ida-ne e posível de it tanba UNTL halo tiha pagamentu saláriu, ne ebé tuir loloos labele halo, ho osan ida-ne ebé mai hosi reseita ne ebé mak UNTL rasik kobra no la transfere ba iha konta bankária ofisiál, no tanba ida-ne e mak ho investigasaun hosi Diresaun Jerál Tezouru Ministériu Finansas nian labele hetan. Rekomendasaun: 12. Atu halo retensaun ba impostu kona-ba saláriu hirak-ne ebé UNTL selu, tuir termu legál ne ebé previstu iha Lei Tributária no depois entrega imposto ne e ba Tezouru OSAN SAI HOSI KAIXA SEIN DOKUMENTU KOMPROVATIVU BA DESPEZA NE EBÉ MAK REALIZA Hosi análize ba despeza hirak-ne ebé UNTL realiza tiha ona la liuhosi Orsamentu Jerál Estadu nian, la liuhosi ninia regra ba Ezekusaun no la liuhosi Konta Jerál Estadu nian ne e bele haree katak iha situasaun barak ne ebé mak la eziste kualkér dokumentu komprovativu ba despeza ne ebé realiza tiha ona, hanesan fatura ka dokumentu ekivalente seluk, ou mezmu dokumentu ne ebé justifika katak osan ne e sai duni hosi kaixa. Tinan Tabela 9 OSAN NE EBÉ SAI HOSI KAISA SEIN DOKUMENTU KOMPROVATIVU BA DESPEZA Osan sai hosi kaixa ho de it Resibu hosi Dirijente ka Funsionáriu UNTL nian Osan sai hosi kaixa sein iha kualkér Dokumentu Justifikativu USD Osan sai hosi Kaixa sein iha Dokumentu Komprovativu ba Despeza ne ebé mak Realiza (1) (2) (3) = (1) + (2) , , , , , , Totál 285, , , Atu refere katak osan ne ebé sai hosi kaixa sein dokumentu komprovativu ba despeza hirak-ne ebé realiza ona ne e, ninia totál iha tinan 2011 no tinan 2012, mak 16% no 43% hosi totál despeza ne ebé mak UNTL realiza tiha ona la liuhosi Orsamentu, la liuhosi ninia regra ba Ezekusaun nian no la liuhosi Konta Jerál Estadu nian, no totál despeza ne ebé halo tiha ona ne e sa e kedas to o, respetivamente, USD no USD. Ida-ne e significa katak, iha tinan 2012, hanesan ezemplu, kuaze metade hosi osan ne ebé mak sai tiha ona hosi kaixa UNTL nian ne e laiha suporte ho dokumentu komprovativu ba despeza hirak-ne e, hanesan faktura ka resibu. 33

35 Realidade ida-ne e bele haree iha kontestu ida iha-ne ebé kuaze totalidade hosi pagamentu hirak-ne e selu diretu ho osan (em espésie / numeráriu) hosi Diresaun Nasionál ba Planu no Finansas, independentemente hosi valór despeza hirak-ne e nian. Hanesan mós prátika uzuál ida, hosi UNTL halo adiantamentu orsamentu hodi realiza atividade ida-ne ebé nia determina. Maibé, dala barak lato o atu halo konta loloos, tanba laiha aprezentasaun dokumentu kona-ba despeza hirak-ne ebé realiza tiha ona nein kona-ba devolusaun osan restu korrespondente ho diferensa osan ne ebé mak la gasta. Atu hatete tan katak, sein dokumentu komprovativu ba despeza, laiha posíbilidade atu hatene se despeza hirak-ne e relasionadu ho finalidade universidade ne e nian ou se, kontráriu hosi ida-ne e, despeza hirak-ne e relasionadu ho despeza pesoál, no nune e la tama ona iha konseitu despeza públika nian. Situasaun ida-ne e grave tebetebes no hatudu auzénsia totál kontrolu ba osan públiku ne ebé rezulta hosi kobransa reseita ne ebé halo hosi UNTL. Hosi parte seluk, inezistênsia dokumentu komprovativu ba despeza hirak-ne ebé realiza tiha ona ne e koloka iha kauza prinsípiu hirak-ne ebé elementár liu kona-ba jestaun di ak ba osan públiku, tanba hanesan ne e, permite atu akontese dezviu ba osan públiku. Haree ba gravidade hosi situasaun ida-ne ebé mak deteta ona liuhosi auditoria ida-ne e, UNTL tenke para kedas ona ho realizasaun despeza ne ebé la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, no reseita hotu-hotu hosi UNTL, independentemente hosi ninia natureza no orijen, tenke transfere ba iha konta bankária ofisiál ne ebé loke hosi Tezouru. Iha âmbitu kontraditóriu, UNTL nega tiha ezistênsia despeza sein dokumentu ba suporte, no atribui fali konkluzaun hirak hosi Relatu Auditoria nian ne e ba falla iha komunikasaun ou falta dilijénsia, aspetu ne ebé mak haree no mensiona klean tiha ona iha Pontu 1.6 Relatóriu ida-ne e nian, no hosi Ekipa Auditoria nian refuta kompletamente (la konkorda no demonstra katak ne e laloos). UNTL mós sei afirma tan katak, ( ) Konsellu Jestaun husu tiha ona ba Administradór Jerál hodi halo revizaun ida ba rejistu hirak tinan 2011 no 2012 nian no la hetan kualkér despeza ne ebé mak laiha fatura ou resibu. Rejistu hirak tinan 2011 no 2012 nian ne e iha hotu dokumentasaun, kompletu no bele halo verifikasaun. Konforme hateten tiha ona iha pontu 1.6, Ekipa Auditoria nian dezloka hikas fali dala ida tan ba iha UNTL iha loron 24 no 25 fulan Fevereiru hodi halo análize ba dokumentu hirak-ne ebé UNTL 34

36 afirma tiha ona iha ninia kontraditóriu katak dokumentu hirak ne e eziste. Maibé, dala ida tan Ekipa Auditoria nian konstata inezisténsia dokumentu suporte ba osan ne ebé mak hasai hosi kaixa dala barak, ou bele dehan katak, realidade oin-seluk fali hosi buat ne ebé mak UNTL deskreve iha ninia kontraditóriu. Maske nune e, importa atu rekoñese katak Ekipa Auditoria simu duni dokumentu balu durante loron 24 no 25 fulan Fevereiru no, ikus fali, iha loron 28 fulan ne e duni, simu tan dokumentu balu ne ebé mak UNTL entrega, iha ona Kámara de Kontas, no dokumentu hirak-ne e hanesan dokumentu balu ne ebé falta, no mós, ho razaun tanba ne e maka altera tiha valór hirak-ne ebé aprezenta iha Tabela 9 bainhira kompara ho valór hirak-ne ebé kontabiliza hela iha Relatu Auditoria nian no ne ebé haruka tiha ba UNTL hodi haree ba kontraditóriu. Sei mantein nafatin konkluzaun ne ebé mak fó sai tiha ona iha Relatu Auditoria nian, liuliu, kona-ba imposibilidade hodi atu verifika se despeza hirak-ne ebé realiza tiha ona ne e iha relasaun ho finalidade Universidade nian ou, kontráriu hosi ida-ne e, se despeza hirak-ne e iha relasaun ho despeza pesoál, no hanesan ne e la konstitui ona despeza públika. Hosi parte seluk, inezistênsia dokumentu komprovativu ba despeza hirak-ne ebé realiza tiha ona ne e koloka iha kauza prinsípiu hirak-ne ebé elementár liu kona-ba jestaun di ak ba osan públiku, tanba hanesan ne e, permite atu akontese dezviu ba osan públiku SITUASAUN SELUK Kompras ba Viatura / Karreta Iha tinan 2011 no 2012 UNTL halo tiha kompras ba viatura 2 ho osan ne ebé mak la transfere ba iha konta ofisiál, no halo pagamentu ba viatura rua ne e ho osan totál ,48 USD, konforme mensiona iha tabela tuirmai ne e. Tinan Sosa nian Marka Tabela 10 VIATURA / KARRETA - KOMPRAS IHA Modelu Tinan Fabriku nian Kondisaun Valór Selu (USD) 2011 Great Wall Wingle 2.8 Cabine Dupla 2010 Foun , Toyota Prado Uzadu , ,48 35

37 Viatura ida ho marka Great Wall ne e sosa ba uzu Departamentu Saúde Animal UNTL nian, enkuantu ke ida ho marka Toyota Prado ne e sosa ba uzu atividade peskiza projetu ACIAR 11 UNTL nian ne ebé finansia hosi Universide Queensland nian / hosi rai-austrália. Durante hala o Auditoria kona-ba viatura rua ne e verifika katak: Servisu administrativu UNTL nian, ne ebé iha responsabilidade kona-ba rejistu no kontrollu ba patrimóniu UNTL nian, servisu ne e rasik la hatene kona-ba viatura ho marka Great Wall ne e ninia lokalizasaun iha-ne ebé. Bainhira ekipa auditoria halo tiha kontaktu dala barak hamutuk ho funsionáriu sira UNTL nian, nune e mak foin bele lokaliza viatura ne e ne ebé abandonadu hela iha Surik- Mas, iha Dili, lokál ida-ne ebé ekipa auditoria dezloka to o iha ne ebá no verifika kondisaun degradasaun viatura ne e ninian (cf. Aneksu 6.2 Relatóriu Fotográfiku). Tuir Xefe Aldeia, nia hateten, karreta ne e abandonadu hela dezde finál Bainhira konsidera katak karreta ne e sosa foun iha fulan Fevereiru tinan 2011, signifka katak karreta ne e utuliza de it ba períodu ida kiik liu tinan ida. Toyota Prado ne e, ninia folin USD, tuir ninia faktura, no la ós ,48 USD ne ebé mak selu hosi Tezouraria UNTL nian ba iha antigu koordenadór projetu ACIAR (Flaviano Samalelo Soares), ne ebé sosa diretamente karreta ne e, situasaun ida-ne ebé mak konsidera, administrativamente, hanesan irregulár. Tuir antigu koordenadór ne e, nia hateten, diferensa osan 5.965,48 USD, entre valór rua ne ebé mensiona iha leten, osan ne e utiliza tiha ba iha aktividade Projetu ne e nian, maibé, la aprezenta kualkér dokumentu komprovativu ba despeza hirakne ebé mak realiza ona. Verifika mós katak viatura ida Toyota Prado ne e la rejista hanesan Karreta Estadu nian (kf. Anexu 6.2 Relatóriu Fotográfiku), nein utiliza mós viatura ne e ba iha atividade Projetu nian ka ba atividade UNTL nian. Tuir realidade, antigu koordenadór Projetu ACIAR nian ne e, ne ebé agora daudaun la dezempeña ona kualkér funsaun iha Projetu ne e, nia la entrega filafali 11 The Australian Centre for International Agricultural Research. 36

38 karreta ne e ba UNTL, no iha data ne ebé realiza auditoria ida-ne e, nia utiliza daudaun hela Toyota Prado ne e ba ninia finalidade pesoál (ba nia an rasik). Maibé, tuir DL n. u 8/2003, loron 8 fulan Maiu nian, karreta sira Estadu nian ne e tenke utiliza de it ba finalidade eskluziva servisu Estadu nian - n. u 1 hosi art. 3. u. Nune e, bainhira konsidera katak antigu koordenadór ne e la dezempeña ona kualkér funsaun iha âmbitu projetu ne e nian, nia sei tenke entrega filafali Toyota Prado ne e ba UNTL. Iha kontraditóriu, UNTL informa katak kona-ba viatura ho marka Great Wall ne e, hosi Departamentu Saúde Animál entrega tiha ona ba iha Departamentu Lojistika UNTL nian, no sei tenke entrega ba iha DNPE hodi halo abate ou halo leilaun, tanba iha difikuldade atu hetan pesa hodi halo reparasaun ba karreta ne e. Kona-ba Toyota Prado ne e, UNTL afirma katak antigu koordenadór projetu nian ne e seidauk entrega karreta ne e, apezarde Reitór UNTL nian emite tiha ona despaxu ida kona-ba ida-ne e iha loron 23 fulan Agostu Despeza ho Refeisaun (Hahan) Parte boot ida hosi despeza ne ebé mak UNTL realiza ne e, UNTL rekorre ba ninia reseita hirakne ebé la transfere ba iha konta bankária ofisiál hodi selu despeza hirak ho refeisaun (hahan) nian. Iha tabela tuirmai ne e fó sai situasaun balu ne ebé mak identifika tiha ona. Konforme análize ne ebé halo tiha ona iha pontu (pájina 32 no pájina hirak tuirtán Relatóriu ida-ne e nian) eziste dólar amerikanu rihun barak mak UNTL gasta sein kualkér dokumentu komprovativu ou ne ebé mak dokumentu suporte nian ne e insufisiente liu hodi atu bele komprova katak osan ne e gasta duni ba iha atividade UNTL nian no la sai fali objektu ba dezviu osan públiku. Tuir realidade, kona-ba kazu osan ne ebé mak sai hosi kaixa hodi suporta despeza refeisaun nian, iha eventu sira hanesan Festa Natál 2011 nian ka Komemorasaun ba «Dias Natalis», iha 2012, ida-ne e merese análize ida detalladu liu. Tabela 11 EZEMPLU KONA-BA DESPEZA BA REFEISAUN NIAN USD Item Data Saída hosi Valór ne ebé Selu / Valór Fatura Justifikasaun Kaixa Saída hosi Kaixa Ezistente 1 19/12/2011 Festa Natál , , /01/2012 Asaun ba Diseminasaun kona-ba Lei Funsaun 1.250, ,00 37

39 Item Data Saída hosi Kaixa 23/03/2012 Públika nian Justifikasaun Asaun ba Diseminasaun kona-ba Rejime Karreira Dosente UNTL nian Valór ne ebé Selu / Saída hosi Kaixa USD Valór Fatura Ezistente 8.710,00 0,00 19 no 22/06/2012 Semináriu ho Partidu Polítiku sira , ,00 28/08/ /10/ no 22/11/2012 no 14/12/ /12/ /12/2012 Várias Inaugurasaun Edifísiu Sentrál ba Administrasaun Jerál UNTL nian Refeisaun ba "Atividade Rekrutamentu ba Funsionáriu sira UNTL nian Almosu ba ema na in durante Semináriu loron rua, ba komemorasaun "Dias Natalis" nian Festa Natál ba partisipante na in 500, realiza iha Delta Nova, iha 13/12/2012, refeisaun rua ne e fornese hosi Restaurante Nelayan Almosu iha Restaurante Lini Vong, ba ema na in 220 iha13/12/2012 Konsumu durante tinan ida nia laran iha Pastelaria "Aru" 8.000, , ,75 0, , , , , , , , ,95 Totál , ,95 Despeza s/ Faktura ka dokumentu equivalente ,30 Tuir tabela ida anteriór ne e, laiha fatura ka dokumentu ekivalente seluk hodi atu justifika despeza sira ho valór ,30 USD. Kona-ba Festa Natál ba 2011 nian ne e Ekipa Auditoria la hetan kualkér dokumentu relasionadu ho osan ne ebé sai hosi kaixa ho valór USD. Nune e, la ós posível atu hatene sé loos mak benefisiáriu ka ema sira-ne ebé loos mak benefisiariu ba osan ne e, nein se osan ne e gasta duni ba iha atividade UNTL nian, situasaun ne ebé, aliás, akontese barak tebetebes (kf. Pontu pájina 32 Relatóriu ida-ne e nian). Hosi parte seluk, prosedimentu ida-ne ebé adota iha UNTL ba tipu despeza hirak hanesan ne e mak adiantamentu hirak ne ebé halo ho osan ba funsionáriu ida ka liután ida ou ba dirijente sira, bazeia ba orsamentu ne ebé mak sira aprezenta, hodi sira atu halo pagamentu depois, ba restaurante sira no pastelaria sira, sein atu presta kontas ikusfali, kona-ba osan ne ebé mak gasta duni. Bele haree hanesan ezemplu Semináriu ba Komemorasaun «Dias Natalis» nian, iha-e ebé halo adiantamentu osan USD sein ke atu aprezenta ikusfali kualkér fatura kona-ba osan ne ebé mak gasta duni. 38

40 Hosi parte seluk, no nafatin relasionadu ho semináriu ida-ne e, selu tiha refeisaun ho 12 USD ba kada refeisain, ne ebé ninia totál USD, sein ke UNTL konsege atu bele justifika ba ekipa auditoria nian, kona-ba ema na in hira mak partisipa iha semináriu ne e, ne ebé hala o iha Sentru ba Konvensaun, Dili nian. Tuir realidade, husu tiha lista sira prezensa nian iha semináriu ba «Dias Natalis» nian, no hosi UNTL haruka lista lubuk ida ne ebé kontein ema nia naran, maibé ema sira-ne e nia asinatura ne e halo hotu hosi ema ida mesak de it no lista sira seluk ne ebé haruka ne e mak hanesan lista prezensa alunu sira-nian iha sala aulas, sein kualkér relasaun ho semináriu ne e. Kona-ba konsumu hirak-ne ebé halo durante tinan tomak nia laran iha Pastelaria Aru, konsumu ne e halo kuaze loron-loron, sein ke bele atu kompriende justifikasaun saída mak fó ba konsumu hirak ne e no sein ke bele atu kompriende ho forma oinsá mak osan ne ebé gasta ne e iha relasaun ho aktividade no finalidade UNTL nian. Valór ,95 USD ne ebé justifika tiha ona ne e refere ba faktura 127, no sei presiza justifika kona-na osan ne ebé mak sai, ho valór ,55 USD. Bele haree mós, hanesan ezemplu, refeisaun hirak ba Atividade Rekrutamentu nian ba Funsionáriu sira UNTL nian iha-ne ebé selu tiha 4.748,75 USD, valór ida-ne ebé kompletamente dezajustadu bainhira haree ba atividade ne ebé mak halo no ida-ne e hatudu momoos utilizasaun osan públiku laloos. Exemplu seluk fali mak osan ho valór USD ba Inagurasaun Edifísiu Sentrál Administrasaun Jerál UNTL nian, hanesan valór orsamentu nian ida-ne ebé mak aprezenta hodi atu sosa dose keke (300 USD), tua xampaña (700 USD), hahan almosu (6.000 USD ba almosu ema na in 500 nian ho folin 12 USD ba kada ema na in ida) no bebidas /hemun (1.000 USD). Ikusliu, atu refere mós kona-ba osan ho valór USD ne ebé gasta ba iha Asaun ba Diseminasaun kona-ba Rejime Karreira Dosente UNTL nian. Iha kazu ida-ne e, úniku dokumentu suporte nian ne ebé iha mak hanesan, surat orsamentu nian ida, surat autorizasaun ba adiantamentu no surat resibu ida, dala ida-ne e tan mós hosi Diretora Nasionál ba Jestaun Rekursus Umanus nian nu udar ema ida-ne ebé mak simu osan valór USD ne e. Kazu ida-ne e hatudu momoos hela forma oinsá mak halo orsamentu ne e no oinsá mak determina valór totál ba adiantamentu ne e. 39

41 Iha orsamentu ne e aprezenta tiha subtotál rua, ida ho valór 190 USD no ida fali ho valór USD, no aprezenta mós totál rua, ida ho valór USD, ne ebé rezulta hosi soma subtotál rua ne e nian, no totál ida fali ho valór USD, ne ebé korresponde ho valór adiantamentu nian ida-ne ebé realiza tiha ona. Maibé, totál ida ho valór USD ne e rezulta hosi soma dala rua kedas, katak duplika tiha, valór USD ne e, hanesan ne ebé hatudu iha Tabela tuirmai ne e. Tabela 72 ERRU IHA KÁLKULU BA ADIANTAMENTU BA REFEISAUN NIAN USD Deskrisaun Totál Presu Observasaun Auditoria Sub Totál Ba Atividade Rekrutamentu Funsionáriu Kazuál (1) 190 Sub Totál Ba Atividade Diseminasaun tuir/fakuldade (2) 4,260 Totál Hamutuk (3) 4,450 (3) = (1) + (2) Hamutuk (4) 8,710 (4) = (2) + (3) Nune e, estimativa ba osan ne ebé nesesáriu hodi atu hala o atividade ne e maka USD no la ós USD ne ebé mak selu tiha ona. Bainhira konsidera katak la aprezenta kualkér fatura ka dokumentu equivalente ruma kona-ba osan ne ebé gasta tiha ona, ne e sei la ós difisil atu imajina katak hosi situasaun ida-ne e rezulta tiha prejuízu ida ba UNTL, pelumenus, ho valór USD. Situasaun hirak-ne e hotu hatudu uzu laloos ba osan públiku no totál auzénsia kontrolu ne ebé permite posibilidade boot atu akontese dezviu osan. Iha sede kontraditóriu, UNTL remete tiha kópia hosi fatura hirak ne ebé mak falta (kf. Item 1 no 4 hosi Tabela 11 pájina 36 no 37 iha Relatóriu ida-ne e). Haruka mós kópia hosi dokumentu hirak despeza nian ne ebé relasionadu ho Semináriu ida kona-ba Komemorasaun Dias Natalis nian ne ebé mak realiza iha tinan 2012, maibé ida-ne e laiha kualkér relasaun ho valór USD ne ebé mak sei presiza atu justifika. Kona-ba Festa Natál tinan 2011 nian, hosi totál valór USD ne e, USD refere ba despeza ho almosu ba ema na in 1.500, iha-ne ebé selu 20 USD / ba kada ema na in ida. Kona-ba lista prezensa hirak-ne ebé UNTL entrega, ne ebé laiha kualkér relasaun ho Seminariu ba Komemorasaun «Dias Natalis» nian ne e, UNTL afirma tiha iha Kontraditóriu katak, ( ) kazu karik akontese duni katak lista prezensa ne ebé mak entrega ne e laloos ka laiha relasaun ho eventu ne e, konserteza ke ida-ne e simples lapsu ida ne ebé fásil atu bele korrije. Kona-ba matéria ida-ne e, importa atu refere katak, tuir al. f), n. u 1, art. 51. u nian hosi Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian, ( ) bainhira introdús iha prossesu laran elementu hirak- 40

42 ne ebé mak bele indús Câmara de Contas ba erru iha ninia desizaun ou relatóriu, ne e bele fó fatin ba responsabilidade finanseira sansionatória no aplikasaun multa hosi Câmara de Contas. Haree ba buat hotu-hotu ne ebé mak fó sai ona iha leten ne e, mantein nafatin konkluzaun hirakne ebé mensiona ona iha Relatu Auditoria nian. Rekomendasaun: 13. Atu halo fundamentasaun no enkuadramentu ho antesipasaun kona-ba despeza hotu-hotu ne ebé mak realiza iha âmbito finalidade ne ebé haktuir hosi UNTL. 14. Atu limita realizasaun despeza ba de it despeza hirak-ne ebé nesesáriu duni ba finalidade ne ebé atu hala o. 3. KONKLUZAUN AUDITORIA NIAN NE EBÉ PRINSIPÁL Enkuadramentu Legál UNTL ne e estabelesimentu ensinu superior nian ida ho autonomia estatuária, sientífika, pedagójika, administrativa, finanseira, dixiplinár no patrimoniál, sujeitu ba tutela no superintendénsia hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór. UNTL sujeita ba lei hirak kona-ba finansas públikas Timor-Leste nian Organizasaun no Funsionamentu Jestaun administrativa, patrimoniál no finanseira Universidade nian kompete ba Konsellu Jestaun. 2.2 Avaliasaun ba Sistema Kontrolu Internu Sistema Kontrolu Internu UNTL nian ne e Fraku, bainhira haree ba frajilidade lubuk ida ne ebé mak identifika tiha ona, hanesan, la halo depózitu ba reseita hotu-hotu ne ebé mak kobra tiha ona, ezisténsia resibu sein numerasaun, hanesan mós realizasaun despeza oioin sein dokumentu komprovativu. 2.3 Konta Bankária hirak-ne ebé la ós Ofisiál Apezarde loke tiha ona konta bankária ofisiál ida hosi Ministériu Finansas ba depózitu reseita hirak UNTL nian, Universidade ne e, iha inísiu tinan 2011 iha kedas konta neen (6) ne ebé la ós ofisiál. Iha tinan 2012 kontinua mantein utiliza nafatin konta bankária rua (2) ne ebé la ós ofisiál. Konta bankária hirak-ne ebé la ós ofisiál ne e utiliza hodi halo depózitu ba reseita hirak-ne ebé mak la transfere ba iha konta bankária ofisiál, ho violasaun ba determinasaun ne ebé estabelese iha Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira no iha Estatutu Universidade nian. 41

43 Saldu hosi konta bankária hirak-ne e, iha inisiu tinan 2011 iha ,01 USD no ,59, no iha finál tinan 2011 ne e nian iha ,22 USD. Iha fali finál tinan 2012, sei iha hela hanesan depózitu iha konta bankária rua (2) ne ebé sei mantein loke nafatin hela ne e, ,44 USD. Saldu hosi konta bankária hirak-ne ebé la ós ofisiál ne e la mensiona iha Konta Jerál Estadu nian hanesan saldu tranzitadu Reseita ne ebé UNTL Kobra iha tinan 2011 no 2012 Karaterizasaun Jerál hosi Reseita UNTL nian UNTL halo kobransa kona-ba propinas lisensiatura nian, mestradu nian no dotoramentu nian, halo mós kobransa kona-ba taxa no multa lubuk ida ba ninia alunu sira, hanesan kontribuisaun ba Edifisiu no multa tanba atrazu iha inskrisaun. Kontráriu hosi ida-ne ebé previstu iha Estatutu UNTL nian, valór propinas nian ne e la ós fiksadu hosi despaxu mai hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór Análize Globál ba Reseita ne ebé Kobra tiha ona Valór totál hosi reseita ne ebé kobra tiha ona hosi UNTL, ida-ne ebé apura tiha ona hosi Auditoria, maka hanesan USD iha tinan 2011 no USD iha tinan Reseita ne ebé depozita iha Konta Bankária Ofisiál Hosi totál reseita ne ebé mak kobra hosi UNTL, só transfere de it ba iha Konta bankária ofisiál USD iha tinan 2011 no USD iha tinan Kontabilizasaun ba reseita hosi servisu no organizmu sira Estadu nian, ne ebé halo hosi Ministériu Finansas, ne e bazeia ba depózitu no transferénsia hirak-ne ebé halo ba konta bankária ofísiál sira, tanba ne e mak reseita UNTL nian ne ebé mensiona hela iha Konta Jerál Estadu nian ba tinan 2011 no 2012 ne e, ninia avaliasaun menus liu, no la reflete totalidade reseita Universidade nian Reseita ne ebé la Deposita iha Konta Bankária Ofisiál Reseita hirak-ne ebé UNTL kobra tiha no la transfere ba iha konta bankária ofisiál ne e mak hanesan USD iha tinan 2011 no USD iha tinan 2012, osan ne ebé rai-hela de it no gasta la liuhosi Orsamentu nein liuhosi Konta Jerál Estadu nian. UNTL simu osan em espésie / numeráriu USD iha tinan 2011 no USD iha tinan 2012, ne ebé la depozita iha kualkér konta bankária, maibé osan ne e gasta bainhira halo tiha kobransa. Bainhira la halo depózitu ka la halo transferénsia ba reseita públika ne ebé UNTL halo kobransa 42

44 ne e ba iha konta bankária ofisiál, ne e hanesan ona violasaun ida ba n. u 2 no 3, art. 13. u hosi Lei Orsamentu no Jestaun Finanseira nian no mós ba al. c), n. u 9. u, no n. u 2 no 3, art. 49. u hosi Estatuto UNTL nian Saldu iha Kaixa Bainhira la depozita iha konta bankária totalidade reseita ne ebé mak kobra ona, ne e jera tiha fali ezisténsia montante boot osan em kaixa. Saldu médiu osan em kaixa iha tinan 2011 iha USD, no iha tinan 2012 iha USD. Iha fali finál fulan Janeiru tinan 2012 osan em kaixa iha hamutuk USD. Situasaun ida ne e kontraria ona prinsipiu hirak-ne ebé elementár liu kona-ba kontrolu internu no jestaun finanseira di ak, no fó possibilidade boot ba risku atu akontese dezviu osan no lakon osan públiku Realizasaun Despeza hirak-ne ebé la ós previstu iha Orsamentu no Konta Jerál Estadu nian Análize Globál ba Despeza Liuhosi rekursu ba osan reseita nian hirak-ne ebé la transfere ba iha konta bankária ofisiál UNTL hala o no realiza tiha ona despeza ho valór USD iha tinan 2011 no USD iha tinan Despeza hirak-e e halo ba pagamentu saláriu, oras estraordinárias, insentivus, viajen lokál no ba estranjeiru nian, selu refeisaun no hodi sosa karreta, entre seluk tan Violasaun ba Prinsípiu Orsamentál Realizasaun despeza ne ebé la liuhosi Orsamentu no Konta Jerál Estadu nian, liuhosi rekursu ba osan reseita nian hirak-ne ebé mak la transfere ba iha konta bankária ofisiál, ne e viola ona prinsipius orsamentais kona-ba unidade, universalidade no naun-kompensasaun ne ebé previstu iha Lei kona-ba Orsamentu no Jestaun Finanseira nian Legalidade ba Despeza ne ebé mak Realiza Pagamentu ba Servisu Estraordináriu Kona-ba kompensasaun ba servisu estraordináriu konstata ona: Pagamentu oras estraordinárias ba períodu ida-ne ebé mak destina ba almosu, entre oras 12 no oras 14, hanesan mós ba períodu oras 17 to o oras 18, períodu ne ebé koresponde ba oráriu normál servisu nian; Pagamentu oras estraordinárias halo duplikadu no triplikadu, atu dehan katak, iha dirijente no funsionáriu balu ne ebé mak simu liután dala rua ka dala tolu kedas ba oras servisu ne ebé hanesan; 43

45 Pagamentu ilegál no ne ebé la devia halo kona-ba oras estraordinárias ba pesoál hosi Diresaun nian no hosi Xefia nian, ho valór totál 8.097,38 USD iha tinan 2011 no Pagamentu oras estraordinárias ba dirijente sira, ne e viola ona n. u 3, hosi art. 71. u Estatutu Funsaun Públika nian, viola mós n. u 1, hosi art. 2.º, DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru nian no mós art. 23. u hosi DL n. u 27/2008, loron 11 fulan Agostu nian. Pagamentu oras estraordinárias barakliutiha ninia limite legál ba oras 40 iha fulan ida nia laran. Nune e, haree duni katak iha situasaun ne ebé mak halo pagamentu to o oras 207 iha fulan ida, ne ebé signifika katak, selu dala 5 liutiha ninia limite legál ne ebé define tiha ona. Situasaun ida-ne e viola ona n. u 3, hosi art. 4. u DL n. u 20/2010, loron 1 fulan Dezembru nian Pagamentu ba Suplementu Ilegál hirak ho Títulu Insentivu nian Iha fulan Novembru 2011 no iha fulan Novembru no Dezembru 2012, halo tiha pagamentu ilegál no ne ebé la devia halo kona-ba suplementu remuneratoriu ba funsionáriu sira no dirijente sira ho titulu insentivu, ho valór totál USD. Pagamentu ba insentivu hirak-ne e viola tiha ona dispozisaun iha arts. 65. u no 67. u hosi Estatutu Funsaun Públika nian Pagamentu Saláriu sein halo Retensaun ba Impostu nian Selu tiha saláriu ba funsionáriu sira no ba asesór nasionál no internasionál sira sein halo retensaun ba impostu nian, ne ebé mak kontraria ona buat ne ebé estabelese hela iha Lei Tributária Osan Sai hosi Kaixa sein Dokumentu Komprovativu ba Despeza ne ebé mak Realiza ona Hosi totál despeza ne ebé mak realiza hosi UNTL la liuhosi Orsamentu Jerál Estadu nian no hosi Konta Jerál Estadu nian, besik 18% hosi despeza ne ebé mak realiza iha tinan 2011 no besik 43% hosi despeza ne ebé mak realiza iha tinan 2012, ne e laiha suporte hosi dokumentu komprovativu, hanesan fatura, resibu ka dokumentu seluk ne ebé ekivalente. Nune e, gasta tiha ona iha tinan hirak-ne e totál ida ho valór ,98 USD ne ebé laiha dokumentu komprovativu. Hosi valór ida-ne e, montante ,32 USD iha hanesan dokumentu suporte resibu hosi dirijente no funsionáriu sira, ne ebé dehan katak sira simu adiantamentu osan hodi halo determinada atividade, sein ke to o de aserta konta hirak-ne e ikusfali liuhosi aprezentasaun dokumentu hirak kona-ba despeza ne ebé realiza tiha ona. Osan restu ho valór ,66 USD ne e laiha kualkér dokumentu suporte no laiha posibilidade atu identifika sé loos mak simu osan ne e, osan ne e destina ba finalidade saida nian no ho forma oinsá mak gasta osan ne e iha âmbitu finalidade no kompeténsia UNTL nian. 44

46 Situasaun ida-ne e grave no hatudu momoos auzénsia kontrolu ba osan públiku ne ebé mai hosi kobransa reseita ne ebé UNTL mak kobra, no situasaun ida-ne e koloka iha kauza prinsípiu hirak-ne ebé elementár liu kona-ba jestaun finanseira di ak ba osan públiku, hodi nune e permite (no fasilita) akontesimentu dezviu osan públiku. Haree ba gravidade situasaun ne e nian ne ebé detekta tiha ona, UNTL tenke para kedas ona ho realizasaun despeza ne ebé la liuhosi Orsamentu nein hosi Konta Jerál Estadu nian, no UNTL ninia reseita hotu-hotu, independentemente hosi ninia natureza no orijen, tenke transfere ba iha konta bankária ofisiál ne ebé loke ona hosi Tezouru Situasaun sira Seluk Sosa Karreta Iha tinan 2011 no 2012 UNTL sosa karreta rua, ba Departamentu Saúde Animal nian no ba Projetu ACIAR-UNTL, ne ebé selu hamutuk valór ,48 USD. Kareta ida (marka Great Wall), ne ebé nia folin USD, karreta ne e abandonadu hela, ho kondisaun aat liu no paradu hela iha Surik-Mas, Dili, maizumenus tinan 2 nia laran ona, ne ebé utiliza de it ba períodu ida menus duké tinan ida, apezarde kareta ne e sosa foun, ne e situasaun ida ne ebé merese atu ita iha reserva makaas kona-ba ne e. Kareta ida seluk fali (Toyota Prado 3.0), nia kusta ba UNTL ,48 USD, apezarde sosa karreta ne e uzadu hela ona ho folin USD, karreta ne e uza daudaun hela hosi antigu koordenadór ba Projektu ACIAR nian ba ninia finalidade pesoál rasik, no seidauk entrega fila kareta ne e ba UNTL bainhira nia ramata tiha ninia funsaun iha projetu ne e. Kona-ba diferensa 5.965,48 USD ne ebé mak eziste entre valór rua ne e mós la aprezenta justifikasaun Despeza ho refeisaun Realiza tiha ona despeza ba refeisaun ho valór ,25 USD, hosi ne ebé ,30 USD ne e seidauk justifika liuhosi fatura ka dokumentu ekivalente. Despeza hirak-ne e inklui, liuliu, pagamentu almosu ba festa Natál tinan 2011 no 2012 nian, inagurasaun ba edifisiu administrasaun jerál UNTL nian, ou semináriu komemorasaun Dias Natalis UNTL nian, iha ne ebé selu almosu ba, respetivamente, ida primeiru ema na in 1.500, ida segundu ema na in 750, ida terseiru ema na in 500 no ida kuartu ema na in Maske nune e, la ós posível atu apura ema na in hira mak marka duni prezensa iha eventu hirak ne e. Gastu hirak-ne e ezajeru liu no hatudu katak uza laloos osan públiku. 45

47 4. REKOMENDASAUN Haree ba konkluzaun no observasaun hirak-ne ebé prinsipál, ne ebé formula tiha ona iha Relatóriu idane e, ami rekomenda atu adota medida hirak tuirmai ne e: 1. Atu halo korresaun ba pontu hirak-ne ebé fraku iha Sistema Kontrolu Internu nian ne ebé mak identifika tiha ona iha Auditoria ne e; 2. Atu kansela tiha konta bankária hotu-hotu ne ebé la ós ofisiál hodi kumpri tuir Lei kona-ba Orsamentu no Jestaun Finanseira nian; 3. Atu haruka ba aprovasaun hosi responsável másimu Governu nian ba ensinu superiór, valór ba propinas nian ne ebé UNTL atu kobra ba ninia alunu sira, tuir termu hirak-ne ebé previstu iha Estatutu; 4. Atu halo depózitu loroloron no halo hotu kedas ba reseita hirak-ne ebé kobra tiha ona ne e ba iha konta bankária ofisiál, tuir termu hirak ne ebé dispoin iha Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira no iha Estatutu UNTL nian rasik; 5. Atu halo redusaun ba montante osan ne ebé rai-hela iha kaixa ne e ba de it mínimu ne ebé nesesáriu duni ba despeza hirak-ne ebé ki ik no urjente, bainhira haree tuir ne ebé mak estabelese ona iha art. 18, Dekretu Governu nian n. u 1/2014, loron 12 fulan Fevereiru nian, kona-ba Fundus Maneiu nian; 6. Atu halo orsamentasaun ba reseita no despeza hotu-hotu UNTL nian, independentemente hosi ninia orijen, bainhira halo elaborasaun ba Orsamentu Jerál Estadu nian, hodi kumpre tuir prinsipius kona-ba unidade no universalidade orsamentál no prinsípiu kona-ba naun kompensasaun ba despeza no reseita públika, tuir termu hosi Lei ba Orsamentu no Jestaun Finanseira nian; 7. Atu para tiha ho pagamentu hotu-hotu ne ebé mak realiza la liuhosi Orsamentu, la liuhosi regra ezekusaun orsamentál nian no la liuhosi Konta Jerál Estadu nian; 8. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ba servisu ne ebé hala o durante oráriu normál servisu nian; 9. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ba pesoál diresaun nian no ba xefe departamentu sira; 10. Atu para tiha ho pagamentu oras estraordinárias ne ebé liutiha fali ninia limite legál ba oras 40 iha kada fulan; 11. Atu para tiha ho pagamentu ba kualkér suplementu remuneratóriu ne ebé la ós previstu iha lei ba UNTL ninia dirijente sira, xefia no/ka funsionáriu sira; 46

48 12. Atu halo retensaun ba impostu ne ebé mak tenke selu kona-ba saláriu hirak-ne ebé mak UNTL selu, tuir termu legál previstu iha Lei Tributária no entrega depois imposto ne ebé retein hela ne e ba iha Tezouru; 13. Atu antesipa kedas hodi halo fundamentasaun no enkuadramentu ba despeza hotu-hotu ne ebé mak realiza iha âmbito ba finalidade UNTL ninia lala ok nian; 14. Atu limita realizasaun despeza ba de it hirak-ne ebé estritamente nesessária ba prosekusaun finalidade UNTL nian. 47

49 5. DESIZAUN Ho buat hotu ne ebé mak espoin iha ne e, Juíz sira hosi Tribunál ba Rekursu, nu udar Koletivu Juíz nian, deside hanesan tuirmai ne e: 1) Atu aprova relatório ida-ne e tuir termu hosi al. h), n. u 1, hosi art. u 60 Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian, ho rekomendasaun hirak-ne ebé fó sai tiha ona iha relatóriu ida-ne e; 2) Atu remete kópia relatóriu ne e nian ba Prezidente Parlamentu Nasionál; 3) Atu notifika Ministru Edukasaun, membru sira Konsellu Direktivu nian ne ebé mensiona iha Kuadru 2 no responsável sira seluk ne ebé mensiona iha Anexu 6.1 Relatóriu ida-ne e nian no haruka hamutuk ho kópia relatóriu ne e nian; 4) Atu haruka relatóriu ne e ba Prokurador-Jerál da Repúblika, tuir termu hosi n. u s 1 no 2, art. 23, hosi Lei n. u 9/2011, loron 17 fulan Agostu nian; 5) Atu iha prazu fulan 4 to o fulan 6 nia laran, UNTL sei tenke informa ba ihatribunál ba Recurso kona-ba kumprimentu ba rekomendasaun hirak-ne ebé halo iha relatóriu ida-ne e; 6) Bainhira halo tiha ona notifikasaun no komunikasaun ne ebé nesesáriu, atu publika Relatóriu ne e iha sitiu internet Tribunál sira-nian. Tribunál ba Rekursu, loron 14 fulan Marsu tinan Juíza Konselleira Relatora, (Maria Natércia Gusmão Pereira) Juíze Konseleiru sira, (Cid Orlando de Melo Pinto Geraldo) (Deolindo dos Santos) 48

50 6. ANEXU SIRA 6.1 INFRASAUN FINANSEIRAEVENTUAL SIRA/ APURAMENTU BA RESPONSABILIDADE PONTU DESKRISAUN BA SITUASAUN NO MONTANTE NORMA HIRAK-NE EBÉ VIOLA RESPONSÁVEL SIRA RESPONSABILIDADE SANSIONATÓRIA REINTEGRATÓRIA 2.3 Abertura ba konta bankária sira-ne ebé la ós ofisiál hodi depozita reseita públika sein autorizasaun hosi Ministru Finansas. N. u s 2 no 3 hosi art. 13. u, n. u 1 no 4 hosi art. 15. u no n. u s 1 no 2 hosi art. 17. u, Lei n. u 13/2009, 21 Outubru nian. Al. c) n. u 1 hosi art. 9. u no n. u s 2 no 3 hosi art. 49. u Estatutu UNTL nian, aprovadu hosi DL n. u 16/2010, 20 Outubru nian. Membru sira hosi Konsellu Jestaun nian Identifikadu iha Kuadru 2 Al. d) n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian La halo transferênsia totalidade hosi reseita públika ne ebé UNTL kobra ne e ba iha konta bankária ofísiál. Valór Totál: USD 2011: USD 2012: USD N. u s 2 no 3 hosi art. 13. u Lei n. u 13/2009, 21 Outubru nian. Al. c) n. u 9. u no n. u s 2 no 3 hosi art. 49. u DL n. u 16/2010, 20 Outubru nian. Membr sira hosi Konsellu Jestaun nian Identifikadu iha Kuadru 2 al. a) no d) n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian. 49

51 PONTO DESKRISAUN BA SITUASAUN NO MONTANTE NORMA HIRAK-NE EBÉ VIOLA RESPONSÁVEL SIRA RESPONSABILIDADE e Realizasaun despeza públika, ho rekursu ba reseita ne ebé kobra no la transfere ba konta bankária ofisiál, la liuhosi Orasamentu Jerál Estadu nian nein hosi Konta Jerál Estadu nian no konsekuente violasaun ba prinsipiu kona-ba unidade, universalidade no naun-kompensasaun. Art. 4. u no n. u s 1 no 2 hosi art. 5. u Lei n. u 13/2009, 21 Outubru nian Membru sira hosi Konsellu Jestaun nian Identifikadu iha Kuadru 2 Al. b) n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian. Valór Totál: USD 2011: USD 2012: USD Pagamentu ilegál no indevidu rezultante hosi pagamentu kompensasaun ba prestasaun serbisu estraordináriu (oras estraordinárias) ba pesoál ho kargu direksaun no xefia UNTL nian. Valór Totál: 8.097,38 USD 2011: 7.404,73 USD 2012: 692,65 USD N. u 3 hosi art. 71. u Lei n. u 8/2004, 16 Juñu, alterada no publikada hikas liuhosi Lei n. u 5/2009, 15 Jullu. N. u 1 hosi art 2. u DL n. u 20/2010, 1 Dezembru nian. Art. 23. u DL n. u 27/2008, 11 Agostu, alteradu liuhosi DL n. u 20/2011, 8 Juñu. Autorizasaun / Realizasaun Pagamentu (ajente ba asaun): Ananias Barreto (Administradór): 7.404,73 USD Lourenço da Costa (Diretór Nasionál ba Planu no Finansas): 515,12 USD Luizinha Sarmento de Araújo (Tezoureira): 2.642,36 USD José Freitas Soares (Tezoureiru): 4.939,90 USD Als. b) e h) n. u 1 hosi art. 50 Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian N. u 1 no 4 hosi art. 44. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian 50

52 PONTU DESKRISAUN BA SITUASAUN NO MONTANTE NORMA HIRAK-NE EBÉ VIOLA RESPONSÁVEL SIRA RESPONSABILIDADE Pagamentu kompensasaun ba prestasaun servisu estraordináriu liutiha fali ninia limite legáal ba oras 40 kada fulan N. u 3 hosi art. 4. u DL n. u 20/2010, 1 Dezembru nian. Membru sira hosi Konsellu Jestaun nian Identifikadu iha Kuadru 2 Als. b) no h) n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agustu nian Pagamentu ilegál no indevidu ba suplementu remuneratóriu ho títulu insentivu ne e la ós previstu iha lei. Valór Totál: USD 2011: USD 2012: USD Arts. 65. u no 67. u Lei n. u 8/2004, 16 Juñu, alterada no publikada hikas liuhosi Lei n. u 5/2009, 15 Jullu nian. Autorizasaun / Realizasaun Pagamentu (ajente ba asaun): Lourenço da Costa (Diretór Nasionál ba Planu no Finansas): 8.790,00 USD Luizinha Sarmento de Araújo (Tezoureira): 4.990,00 USD José Freitas Soares (Tezoureiro): 9.320,00 USD Als. b) no h) n. u 1 hosi art. 50. u Lei n. u 9/2011, 17 Agostu nian N. u s 1 no 4 hosi art. 44. u Lei n. u 9/2011, 17 Agustu nian 51

53 6.2 RELATÓRIU FOTOGRÁFIKU VIATURAS KOMPRADAS 1 Viatura ba Programa ACIAR sen matríkula Governu nian 2 Viatura ba Programa ACIAR nian 3 Viatura ba Programa ACIAR nian 4 Documentu registu ba Toyota Prado nian 52 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

54 5 Viatura ba Departamentu Saúde Animal ho ninia uzadu menus hosi tinan ida. 6 Viatura ba Departamentu de Saúde Animal nian. 7 Viatura ba Departamentu Saúde Animal ninian ne ebé abandonada kuaze tinan iha Surik Mas 8 Viatura ba Departamentu Saúde Animal nian. 53 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

55 6.3 FIXA TÉKNIKA Koordenasaun Jeral/Supervizaun Diresaun ba Ekuipa Auditoria Maria Alexandra Mesquita Luis Filipe Mota Agapito Soares Santos Agapito de Araújo Ekipa ba Auditoria Aidil Oliveira Eduardo Leitão Hermenegildo G. Amaral José Gouveia Lopes 54 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

56 6.4 RESPOSTA DOS RESPONSÁVEIS AO CONTRADITÓRIO 55 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

57 56 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

58 57 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

59 58 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

60 59 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

61 60 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

62 61 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

63 62 RELATÓRIU AUDITORIA BA RESEITA NE EBÉ LA ÓS IMPOSTU NIAN HOSI UNIVERSIDADE NASIONÁL TIMOR LOROSA E (UNTL) TINAN

TRIBUNAL DE RECURSO Câmara de Contas

TRIBUNAL DE RECURSO Câmara de Contas TRIBUNAL DE RECURSO Câmara de Contas PLANU BA ASAUN ANUÁL - 2016 TRIBUNÁL BA REKURSU Kámara ba Kontas OBS: Favor refere ba versaun orijinál iha lia-portugés; Dokumentu ida-ne e tradús ba lia-tetun hosi:

Leia mais

JUDICIAL SYSTEM MONITORING PROGRAMME PROGRAMA MONITORIZASAUN SISTEMA JUDISIÁL SUBMISAUN: EZBOSU LEI IMPRENSA VERSAUN DAHULUK

JUDICIAL SYSTEM MONITORING PROGRAMME PROGRAMA MONITORIZASAUN SISTEMA JUDISIÁL SUBMISAUN: EZBOSU LEI IMPRENSA VERSAUN DAHULUK JUDICIAL SYSTEM MONITORING PROGRAMME PROGRAMA MONITORIZASAUN SISTEMA JUDISIÁL SUBMISAUN: EZBOSU LEI IMPRENSA VERSAUN DAHULUK BA PARLAMENTU NASIONÁL REPÚBLIKA DEMOKRÁTIKA TIMOR-LESTE (RDTL) 2014 Lia-makloken

Leia mais

SUMÁRIO. Série I, N. 38. Jornal da República. Quarta-Feira, 3 de Outubro de 2018 $ 1.00 PUBLICAÇÃO OFICIAL DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR - LESTE

SUMÁRIO. Série I, N. 38. Jornal da República. Quarta-Feira, 3 de Outubro de 2018 $ 1.00 PUBLICAÇÃO OFICIAL DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR - LESTE Quarta-Feira, 3 de Outubro de 201 Série I, N. 3 $ 1.00 PUBLICAÇÃO OFICIAL DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR - LESTE SUMÁRIO COMMISÃO NACIONAL DE ELEIÇÕES : Deliberasaun CNE 23/IX/201 Aprovasaun Rezultadu

Leia mais

Komentáriu Ba Diresaun Jerál Estatístika - Ministériu Finansa Timor-Leste. Kestionariu Peskiza ba Atividade Negósiu 2015 Nian.

Komentáriu Ba Diresaun Jerál Estatístika - Ministériu Finansa Timor-Leste. Kestionariu Peskiza ba Atividade Negósiu 2015 Nian. La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Dom Alberto Ricardo, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel : +670 332 1040 Email: [email protected] Website:www.laohamutuk.org Komentáriu

Leia mais

REZUMU ANÁLIZE JURÍDIKU

REZUMU ANÁLIZE JURÍDIKU REZUMU ANÁLIZE JURÍDIKU 20 Marsu 2018 AJAR no JU,S KESTAUN PRINSIPÁL Prinsípiu orientadór Autonomia Eskola Lian (literásia no instrusaun) Alunu ho nesesidade edukativa espesiál (NEE) Dezafiu barak relasiona

Leia mais

REJIME ATU REGULA NA IN BA BENS IMÓVEIS NE EBÉ LAIHA DISPUTA

REJIME ATU REGULA NA IN BA BENS IMÓVEIS NE EBÉ LAIHA DISPUTA REJIME ATU REGULA NA IN BA BENS IMÓVEIS NE EBÉ LAIHA DISPUTA Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste, iha artigu 54. 0 hametin ona katak sidadaun Timor oan hotu-hotu iha direitu atu sai na in privadu

Leia mais

IV GOVERNO CONSTITUCIONAL SECRETARIA DE ESTADO DO CONSELHO DE MINISTROS... KOMUNIKADU BA IMPRENSA

IV GOVERNO CONSTITUCIONAL SECRETARIA DE ESTADO DO CONSELHO DE MINISTROS... KOMUNIKADU BA IMPRENSA IV GOVERNO CONSTITUCIONAL SECRETARIA DE ESTADO DO CONSELHO DE MINISTROS... KOMUNIKADU BA IMPRENSA Sorumutu Konsellu Ministru loron 16 fulan Marsu tinan 2011 Konsellu Ministru hala o sorumutu iha kuarta-feira,

Leia mais

KONVENSAUN INTERNASIONÁL KONA-BA DIREITU EKONÓMIKU, SOSIÁL NO KULTURÁL

KONVENSAUN INTERNASIONÁL KONA-BA DIREITU EKONÓMIKU, SOSIÁL NO KULTURÁL KONVENSAUN INTERNASIONÁL KONA-BA DIREITU EKONÓMIKU, SOSIÁL NO KULTURÁL KONVENSAUN INTERNASIONÁL KONA-BA DIREITU EKONÓMIKU, SOSIÁL NO KULTURÁL Tradusaun La Ofisial KONVENSAUN INTERNASIONÁL KONA-BA DIREITU

Leia mais

PM timoroan husu realizmu iha planeamentu ba Orsamentu Estadu 2017 nian

PM timoroan husu realizmu iha planeamentu ba Orsamentu Estadu 2017 nian http://noticias.sapo.tl/tetum/info/artigo/1474640.html PM timoroan husu realizmu iha planeamentu ba Orsamentu Estadu... 10/16/2016 5:50 PM PM timoroan husu realizmu iha planeamentu ba Orsamentu Estadu

Leia mais

Número Extraordinário

Número Extraordinário Quarta-Feira, 12 de Fevereiro de 2014 Série I, N. 6 A $ 1.50 PUBLICAÇÃO OFICIAL DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR - LESTE Número Extraordinário SUMÁRIO GOVERNO : Decreto do Governo n.º 1/2014 de 12 de

Leia mais

OGE 2018 : BAZE LEGAL, MONTANTE, FONTES, FOKUS EXECUCAO, ALOKASAUN SEITORAL. Mericio Juvinal dos Reis AKARA (Secretario Estado Comunicacao Social)

OGE 2018 : BAZE LEGAL, MONTANTE, FONTES, FOKUS EXECUCAO, ALOKASAUN SEITORAL. Mericio Juvinal dos Reis AKARA (Secretario Estado Comunicacao Social) OGE 2018 : BAZE LEGAL, MONTANTE, FONTES, FOKUS EXECUCAO, ALOKASAUN SEITORAL Mericio Juvinal dos Reis AKARA (Secretario Estado Comunicacao Social) 7/11/2018 1 BAZE LEGAL 7/11/2018 2 1 1. Lei Orsamentu,

Leia mais

Ekipa dezenvolve Kualifikasaun. Esperensia Dezenvolve Kualifikasaun Nasional no Kursu area Servisu Sosiàl Nivel de Juñu 2017

Ekipa dezenvolve Kualifikasaun. Esperensia Dezenvolve Kualifikasaun Nasional no Kursu area Servisu Sosiàl Nivel de Juñu 2017 Ekipa dezenvolve Kualifikasaun Esperensia Dezenvolve Kualifikasaun Nasional no Kursu area Servisu Sosiàl Nivel 3 29 de Juñu 2017 Introdusaun Servisu Sosiál Nivel III a) Prosesu dezenvolve kursu b) Objetivu

Leia mais

REPÚBLIKA DEMOKRÁTIKA TIMOR-LESTE PARLAMENTU NASIONAL

REPÚBLIKA DEMOKRÁTIKA TIMOR-LESTE PARLAMENTU NASIONAL REPÚBLIKA DEMOKRÁTIKA TIMOR-LESTE PARLAMENTU NASIONAL ESTATUTU KONA BA GRUPU FETO PARLAMENTAR TIMOR-LESTE NIAN Halo alterasaun iha loron 12 fulan Marsu tinan 2008 Sei konsidera ba buat ne ebé mak hakerek

Leia mais

REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO DISKURSU HOSI SUA EXCELENCIA PRIMEIRU MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO

REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO DISKURSU HOSI SUA EXCELENCIA PRIMEIRU MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO DISKURSU HOSI SUA EXCELENCIA PRIMEIRU MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO SEMINÁRIU HO OKASIAUN KONA BA INFORMASAUN 2 Jullu 2009 1 Ha u hakarak

Leia mais

Jornal da República DECRETO-LEI N.º 25/2015. DEKRETU-LEI N. u 25/2015. de 5 de Agosto. iha loron 5 fulan Agostu

Jornal da República DECRETO-LEI N.º 25/2015. DEKRETU-LEI N. u 25/2015. de 5 de Agosto. iha loron 5 fulan Agostu DECRETO-LEI N.º 25/2015 de 5 de Agosto DEKRETU-LEI N. u 25/2015 iha loron 5 fulan Agostu QUE CRIA O CONSELHO DE IMPRENSA E APROVA O SEU ESTATUTO NE EBÉ KRIA NO APROVA KONSELLU IMPRENSA NO NINIA ESTATUTU

Leia mais

PARTE A: TROKA SUBSTANTIVA ALTERASAUN BA DEKRETU-LEI N. 3/2015, loron-15 fulan-janeiru

PARTE A: TROKA SUBSTANTIVA ALTERASAUN BA DEKRETU-LEI N. 3/2015, loron-15 fulan-janeiru PARTE A: TROKA SUBSTANTIVA ALTERASAUN BA DEKRETU-LEI N. 3/2015, loron-15 fulan-janeiru Alterasaun 2018 Decreto-Lei 3/2015 DL CNB Observasaun Jurídiku Art 2, n. 2 (âmbito de aplicação) Foun Regula escola

Leia mais

Seja um bom cidadão, seja um novo herói para a nossa Nação Política e Estrategia do Investimento Fundo Petrolífero

Seja um bom cidadão, seja um novo herói para a nossa Nação Política e Estrategia do Investimento Fundo Petrolífero Seja um bom cidadão, seja um novo herói para a nossa Nação Política e Estrategia do Investimento Fundo Petrolífero Ministério das Finanças Dili, dia 27 de Outubro de 2016 Tópikus Aprezentasaun 1. Objetivu

Leia mais

Instituisaun Mídia Profisionál no Rekursu Jornalista iha Timor-Leste

Instituisaun Mídia Profisionál no Rekursu Jornalista iha Timor-Leste Relatóriu Rezultadu Levantamentu Nasionál: Instituisaun Mídia Profisionál no Rekursu Jornalista iha TimorLeste Relatóriu CI Nú. 01, 10 Maiu 2017 Website: www.conselhoimprensa.tl 2017 Konteúdu sira 1. Introdusaun

Leia mais

Manual Boa-Governasaun. Provedoria Direitus Humanus no Justisa

Manual Boa-Governasaun. Provedoria Direitus Humanus no Justisa Manual Boa-Governasaun Provedoria Direitus Humanus no Justisa Dili, Jullu 2016 Provedoria Direitus Humanus no Justisa Manual Boa-Governasaun KUALIDADE PRESTASAUN SERVISU BA PÚBLIKU DI AK LIU HO BOA GOVERNASAUN

Leia mais

La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu

La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua. D. Alberto Ricardo, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 3321040 no +670 77234330, email: [email protected] Website: www.laohamutuk.org

Leia mais

Lei Fundu Minarai nian

Lei Fundu Minarai nian Pagina 1 Lei Fundu Minarai nian Tradusaun la os ofisial Lei ida ne e estabelese ba Fundu Minarai nian, atu hodi kumpre lei nebé hakerek tiha ona iha Konstituisaun Repúblika, Artigu 139. o. Tuir lei nebé

Leia mais

Favor revee hikas projesaun husi reseita no despeza total bainhira ita-boot halo revizaun ba Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2015.

Favor revee hikas projesaun husi reseita no despeza total bainhira ita-boot halo revizaun ba Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2015. La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua dos Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 332 1040 Mobile: +670 7734 8703 Email: [email protected] Website:

Leia mais

Série I, N. 42 SUMÁRIO. Jornal da República. Quarta-Feira, 23 de Novembro de 2011 $ 1.00 DIPLOMA MINISTERIAL NO. 23/ 2011.

Série I, N. 42 SUMÁRIO. Jornal da República. Quarta-Feira, 23 de Novembro de 2011 $ 1.00 DIPLOMA MINISTERIAL NO. 23/ 2011. Quarta-Feira, 23 de Novembro de 2011 Série I, N. 42 $ 1.00 SUMÁRIO MINISTÉRIO DA JUSTIÇA: DIPLOMA MINISTERIAL NO. 23/ 2011 de 23 de Novembro...5453 DIPLOMA MINISTERIAL NO. 23/ 2011 de 23 de Novembro O

Leia mais

LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 5 JOVEN SIRA HO DEFISIENSIA

LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 5 JOVEN SIRA HO DEFISIENSIA LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 5 JOVEN SIRA HO DEFISIENSIA UNITED NATIONS DEVELOPMENT GROUP ASIA AND THE PACIFIC for more information or to request another copy

Leia mais

Avó Me ar. Tuir imi-nia hanoin, Sandrina tenke halo saida atu ajuda nia avó?

Avó Me ar. Tuir imi-nia hanoin, Sandrina tenke halo saida atu ajuda nia avó? Avó Me ar Autora: Rosa de Sousa no Teresa Madeira Ilustradór: Edi Mario. D. de Carvalho Tuir imi-nia hanoin, Sandrina tenke halo saida atu ajuda nia avó? Baibain iha fulan ida dala ida Sentru Saúde organiza

Leia mais

DISKURSU EXSELÊNSIA PRIMEIRU-MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO IHA OKASIAUN SESAUN PLENÁRIA EXTRAORDINÁRIA DISKUSAUN NO VOTASAUN IHA JENERALIDADE BA

DISKURSU EXSELÊNSIA PRIMEIRU-MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO IHA OKASIAUN SESAUN PLENÁRIA EXTRAORDINÁRIA DISKUSAUN NO VOTASAUN IHA JENERALIDADE BA DISKURSU SUA EXSELÊNSIA PRIMEIRU-MINISTRU KAY RALA XANANA GUSMÃO IHA OKASIAUN SESAUN PLENÁRIA EXTRAORDINÁRIA DISKUSAUN NO VOTASAUN IHA JENERALIDADE BA PROPOSTA LEI NO. 15/III (3) GOVERNU NE EBÉ PROSEDE

Leia mais

Jornal da República DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017 DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017. de 2 de Agosto. de 2 de Agosto

Jornal da República DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017 DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017. de 2 de Agosto. de 2 de Agosto DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017 DIPLOMA MINISTERIAL N.º 47/2017 de 2 de Agosto REGULAMENTO SOBRE OS PROCEDIMENTOS DE CONSULTA PÚBLICA E REQUISITOS DURANTE O PROCESSO DE AVALIAÇÃO AMBIENTAL de 2 de Agosto

Leia mais

Regulamenta atividades fiskalizasaun, observasaun no kobertura mediátika ba eleisaun Deputadus Parlamentu Nasional

Regulamenta atividades fiskalizasaun, observasaun no kobertura mediátika ba eleisaun Deputadus Parlamentu Nasional Dekretu do Governu n. 17/2017, de 12 Maiu Regulamenta atividades fiskalizasaun, observasaun no kobertura mediátika ba eleisaun Deputadus Parlamentu Nasional Realiza eleisaun ida ne ebé livre no justa signifika

Leia mais

Komentáriu Sosiedade Sivíl ba Enkontru Parseiru Dezenvolvimentu Timor-Leste iha Setór Ekonomia. 6 Juñu Konteúdu.

Komentáriu Sosiedade Sivíl ba Enkontru Parseiru Dezenvolvimentu Timor-Leste iha Setór Ekonomia. 6 Juñu Konteúdu. Komentáriu Sosiedade Sivíl ba Enkontru Parseiru Dezenvolvimentu Timor-Leste iha 2015 Setór Ekonomia 6 Juñu 2015 Konteúdu Introdusaun... 1 Rendimentu petróleu no gas sei kontinua tun.... 2 Osan Mina-rai

Leia mais

Submisaun ba Komisaun A Parlamentu Nasionál Repúblika Demokrátika de Timor-Leste

Submisaun ba Komisaun A Parlamentu Nasionál Repúblika Demokrátika de Timor-Leste La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua dos Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 332 1040 Mobile: +670 7734 8703 Email: [email protected] Website:

Leia mais

1. Ha'u halo ona alerta katak investimentu daudaun nian labele sakrifika dezenvolvimentu aban-bainrua nian.

1. Ha'u halo ona alerta katak investimentu daudaun nian labele sakrifika dezenvolvimentu aban-bainrua nian. MENSAJEN HOSI PREZIDENTE REPÚBLIKA TIMOR-LESTE, TAUR MATAN RUAK, BA PARLAMENTU NASIONÁL HO FUNDAMENTUS KONA-BA NIA VETU BA ORSAMENTU JERÁL ESTADU 2016 NIAN (Dekretu hosi Parlamentu Nasionál nr. 20/III,

Leia mais

Relatorio ba Comissaun C Parlamento nian kona ba TSP II nia Missaun

Relatorio ba Comissaun C Parlamento nian kona ba TSP II nia Missaun Relatorio ba Comissaun C Parlamento nian kona ba TSP II nia Missaun Saida mak TSP? TSP nia significado mak Programa ba Tulun Transisaun (Transition Support Program - TSP) programa ida neebe Governo fo

Leia mais

INFORMASUN KONA-BA POLÍTIKA RAI

INFORMASUN KONA-BA POLÍTIKA RAI INFORMASUN KONA-BA POLÍTIKA RAI Dezembru 2016 KONKLUZAUN XAVE HOSI LEVANTAMENTU KONA-BA ASESU BA RAI, SEGURANSA POSE NO KONFLÍTU KONA- BA RAI IHA TIMOR-LESTE munisípiu programa munisípiu la'o s programa

Leia mais

9 \1.?9 DEBATE age 2016 ~ INTERVENCAO INICIAL BANCADA FRETILIN

9 \1.?9 DEBATE age 2016 ~ INTERVENCAO INICIAL BANCADA FRETILIN :;L - \ Q.. -?..Di5 9 \1.?9 DEBATE age 2016 ~ INTERVENCAO INICIAL BANCADA FRETILIN ME~TAR Obrigado e muito Bom dia Sr. Presidente Parlamento Nacional e Caros Colegas Deputados, Sr. Primeiro Ministro ho

Leia mais

Komponente PTM. Efeitu hosi Projetu Tasi Mane ba ekonomia no povu nia moris. Impaktu TMP ba sosio-ambiental. Projetu infrastrutura Petróleu Tasi Mane

Komponente PTM. Efeitu hosi Projetu Tasi Mane ba ekonomia no povu nia moris. Impaktu TMP ba sosio-ambiental. Projetu infrastrutura Petróleu Tasi Mane Enkontru Públiku Efeitu hosi Projetu Tasi Mane ba ekonomia no povu nia moris Projetu infrastrutura Petróleu Tasi Mane TL hahú servisu ba korredór petróleu Tasi Mane iha 2010. Inklui iha Planu Estratéjiku

Leia mais

PRESIDÊNCIA DA REPÚBLICA GABINETE DO PRESIDENTE

PRESIDÊNCIA DA REPÚBLICA GABINETE DO PRESIDENTE PRESIDÊNCIA DA REPÚBLICA GABINETE DO PRESIDENTE Alokusaun Sua Exlensia Prezidenti Repúblika Kay Rala Xanana Gusmão, ba Konferensia Timor-Leste ho Parseirus Dezenvolvimentu Hotel Timor, 4 Abril 2006 Exelensia

Leia mais

Jornal da República DIPLOMA MINISTERIAL N.º 45 /2017 DIPLOMA MINISTERIAL N.º 45 /2017. de 2 de Agosto. de 2 de Agosto

Jornal da República DIPLOMA MINISTERIAL N.º 45 /2017 DIPLOMA MINISTERIAL N.º 45 /2017. de 2 de Agosto. de 2 de Agosto DIPLOMA MINISTERIAL N.º 45 /2017 de 2 de Agosto REGULAMENTO RELATIVO AO ESTATUTO E REGRAS DE PROCEDIMENTOS PARA A COMISSÃO DE AVALIAÇÃO PARA A GESTÃO DO PROCESSO DE AVALIAÇÃO AMBIENTAL PARA PROJETOS DA

Leia mais

Jose Neves Samalarua

Jose Neves Samalarua Jose Neves Samalarua Nudár Eis komisáriu KAK ita-boot hili dalan atu sai husi Komisáriu KAK hodi sai hanesan kandidatu PR ba eleisaun ida ne'e. Ha u hakarak atu husu, saida mak sai hanesan motivasaun prinsipál

Leia mais

Observasaun Preliminariu KKFP kona ba Orsamento Geral do Estado 2009

Observasaun Preliminariu KKFP kona ba Orsamento Geral do Estado 2009 Konsellu Konsultivo Fundu Petroliferu (KKFP) Observasaun Preliminariu KKFP kona ba Orsamento Geral do Estado 2009 Komisaun C, Dezembro 2008 Apresenta husi :Ekipa KKFP Asunto mak atu koalia Rendimento Sustentavel

Leia mais

MINISTÉRIO DA JUSTIÇA. Consulta Pública. Anteprojekto de Lei estabelese Regime Espesial hodi Define Titularidade ba Bens Imoveis (Lei de Terras)

MINISTÉRIO DA JUSTIÇA. Consulta Pública. Anteprojekto de Lei estabelese Regime Espesial hodi Define Titularidade ba Bens Imoveis (Lei de Terras) Consulta Pública Anteprojekto de Lei estabelese Regime Espesial hodi Define Titularidade ba Bens Imoveis (Lei de Terras) ONZE CAPÍTULOS: ESTRUTURA -OBJECTO E DEFINIÇÕES -DISPOSIÇÕES GERAIS -POSSE -USUCAPIÃO

Leia mais

DEKLARASAUN UNIVERSÁL DIREITUS UMANUS NIAN

DEKLARASAUN UNIVERSÁL DIREITUS UMANUS NIAN DEKLARASAUN UNIVERSÁL DIREITUS UMANUS NIAN Adota no haklaken tuir Rezolusaun 217 (III) Loron 10 fulan Dezembru, tinan 1948 Asembleia Jerál Nasoens Unidas Nian PREÁMBULU Konsidera katak rekoñesimentu ba

Leia mais

Liufali tan ITIE nian. Modelo transparência Timor-Leste nian

Liufali tan ITIE nian. Modelo transparência Timor-Leste nian REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO ALOCUÇÃO SUA EXCELÊNCIA PRIMEIRO-MINISTRO KAY RALA XANANA GUSMÃO NIAN IHA OCASIÃO SESSÃO ABERTURA CONFERÊNCIA REGIONAL KONA-BA INICIATIVA

Leia mais

La o Hamutuk Institute Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Pergunta Taur Matan Ruak Francisco Guterres Lu-Olo

La o Hamutuk Institute Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Pergunta Taur Matan Ruak Francisco Guterres Lu-Olo La o Hamutuk Institute Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 332 1040 email: [email protected] Website: www.laohamutuk.org Dili,

Leia mais

Matadalan ba Orsamentu

Matadalan ba Orsamentu REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE Matadalan ba Orsamentu 2013 Sai sidadaun diak, sai heroi diak ba ita nia nasaun Introdusaun Sai sidadaun ida-ne ebé di ak, mak sai mós eroi foun ba ita-nia nasaun hanesan

Leia mais

INSTITUTO DE PETRÓLEO E GEOLOGIA DE TIMOR-LESTE, I.P. [TIMOR-LESTE INSTITUTE OF PETROLIU AND GEOLOGY] Dekreto Lei Numeru.

INSTITUTO DE PETRÓLEO E GEOLOGIA DE TIMOR-LESTE, I.P. [TIMOR-LESTE INSTITUTE OF PETROLIU AND GEOLOGY] Dekreto Lei Numeru. DRAFT LEI TRADUSAUN TETUM REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE SECRETARIA DE ESTADO DOS RECURSOS NATURAIS Rua Dom Aleixo Corte Real, Fomento Mandarin Dili Timor-Leste Telefone: +670 333 1089 ESBOSU LEI

Leia mais

La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu

La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Mártires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel:+670-331040 or +670-7734330 (mobile) email: [email protected] Website:

Leia mais

EPS Servisus móveis (App) manual

EPS Servisus móveis (App) manual Apoio simulasaun kalkulu ba aposentadoria EPS Servisus móveis (App) manual 2015. 10. 외국인력국 외국인보험 교육팀 Tempo Ⅰ. Registra liu husi download applikasaun 1 Ⅱ. EPS Servisus Móveis (App) oinsa atu uja 2 1. Halo

Leia mais

Orsamentu Estadu 2012

Orsamentu Estadu 2012 REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE Matadalan Sidadaun Ida ba Orsamentu Estadu 2012 iha Repúblika Democrátika Timor-Leste Adeus Konfliktu, Benvindu Desenvolvimentu Introdusaun Lei Orgániku Ministériu

Leia mais

Jornal da República. funcione como efectivo elo de ligação entre o Estado, a Sociedade Civil e os Parceiros de Desenvolvimento.

Jornal da República. funcione como efectivo elo de ligação entre o Estado, a Sociedade Civil e os Parceiros de Desenvolvimento. funcione como efectivo elo de ligação entre o Estado, a Sociedade Civil e os Parceiros de Desenvolvimento. ne ebé refere, kontestu izolamentu ne e mós fo dalan ba interdependénsia (depende ba malu) entre

Leia mais

Dezenvolvimentu projetu infrastrutura sira no dezafiu ba implementasaun Lisensamentu ambientál iha Timor-Leste.

Dezenvolvimentu projetu infrastrutura sira no dezafiu ba implementasaun Lisensamentu ambientál iha Timor-Leste. An edited version of this paper will be published in the forthcoming proceedings of the 2017 Conference of the Timor-Leste Studies Association. Dezenvolvimentu projetu infrastrutura sira no dezafiu ba

Leia mais

Timor-Leste MAIS CIDADANIA, MAIS DESENVOLVIMENTO. Mais e melhor intervenção local das Organizações da Sociedade Civil

Timor-Leste MAIS CIDADANIA, MAIS DESENVOLVIMENTO. Mais e melhor intervenção local das Organizações da Sociedade Civil MAIS CIDADANIA, MAIS DESENVOLVIMENTO Timor-Leste DCI-NSAPVD//3-8 Mais e melhor intervenção local das Organizações da Sociedade Civil Halo intervensaun lokál husi Organizasaun husi Sosiedade Sivil sai barak

Leia mais

VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE

VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE Segunda-feira, 10 de Fevereiro de 2014 I. Série Número III LEGISLATURA 2. a SESSÃO LEGISLATIVA ANO LEGISLATIVO (2013 2014) SORUMUTU PLENÁRIA,

Leia mais

Jornal da República. Quarta-Feira, 26 de Junho de 2019 SUMÁRIO

Jornal da República. Quarta-Feira, 26 de Junho de 2019 SUMÁRIO Quarta-Feira, 26 de Junho de 2019 Série I, N. 25 $ 2.25 PUBLICAÇÃO OFICIAL DA REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR - LESTE SUMÁRIO GOVERNO : Resolução do Governo N.º 21 / 2019 de 26 de Junho Resolução sobre

Leia mais

REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO

REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE GABINETE DO PRIMEIRO-MINISTRO ALOKUSAUN SUA EXCELÊNCIA PRIMEIRO-MINISTRO KAY RALA XANANA GUSMÃO NIAN IHA OKASIAUN BA TOMADA DE POSSE FUNCIONÁRIOS PÚBLICOS FOUN 01 Jullu

Leia mais

Submisaun ba Departamentu Area Protejidu Sekretariadu Estadu Floresta, RDTL. 26 Marsu 2013

Submisaun ba Departamentu Area Protejidu Sekretariadu Estadu Floresta, RDTL. 26 Marsu 2013 La o Hamutuk Timor-Leste Institute for Development Monitoring and Analysis Rua dos Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 3321040 Mobile: +670 77348703 Email: [email protected] Website:

Leia mais

República Democrática de Timor-Leste Ministério da Agricultura e Pescas. Tékniku Kuda Fehuk Midar Ne ebé Di ak

República Democrática de Timor-Leste Ministério da Agricultura e Pescas. Tékniku Kuda Fehuk Midar Ne ebé Di ak República Democrática de Timor-Leste Ministério da Agricultura e Pescas Tékniku Kuda Fehuk Midar Ne ebé Di ak 2013 Nota: Informasaun iha lívru ida ne e hanesan matadalan jerál ba prátika kuda fehuk midar

Leia mais

RELATORIU BA FULAN TOLU NIAN FUNDU PETROLEU TIMOR - LESTE. Ba fulan tolu remata iha 31 Dezembru Apresenta ba Ministra Plano no Finansas

RELATORIU BA FULAN TOLU NIAN FUNDU PETROLEU TIMOR - LESTE. Ba fulan tolu remata iha 31 Dezembru Apresenta ba Ministra Plano no Finansas RELATORIU BA FULAN TOLU NIAN FUNDU PETROLEU TIMOR - LESTE Ba fulan tolu remata iha 31 Dezembru 2006 Apresenta ba Ministra Plano no Finansas Husi Autoridade Bankaria no PagamentusTimor-Leste nian INTRODUSAUN

Leia mais

Demisaun Governu no Disolusaun Parlamentu Nasional

Demisaun Governu no Disolusaun Parlamentu Nasional Demisaun Governu no Disolusaun Parlamentu Nasional Tenke Salva-Guarda Unidade Nasional Mahein Nia Lian Nú. 127, 11 Dezembru 2017 Foto: Timor Roman/Calisto da Costa, 2017 Fundasaun Mahein (FM) Website:

Leia mais

Husi almamater ida, ho neon ida, hamutuk nu udar roman ba Timór-Leste

Husi almamater ida, ho neon ida, hamutuk nu udar roman ba Timór-Leste ALUMNI Husi almamater ida, ho neon ida, hamutuk nu udar roman ba Timór-Leste Departamento de Estudantes, Alumni e Empregabilidade I. Perfíl Alumni Universidade Nacional Timor Lorosa e (UNTL) nu udar Universidade

Leia mais

Proposta Lei Komisaun Anti Korupsaun

Proposta Lei Komisaun Anti Korupsaun La o Hamutuk Institutu ba Analiza no Monitor ba Desenvolvimentu iha Timor Leste Timor Leste Institute for Development Monitoring and Analysis 1/1a Rua Mozambique, Farol, Dili, Timor Leste Tel: +670 3325013

Leia mais

[SCAN HUSI FOTOKOPIA]

[SCAN HUSI FOTOKOPIA] REPÚBLICA DEMOCRÁTICA DE TIMOR-LESTE MINISTÉRIO DA JUSTIÇA Direcção Nacional de Terras, Propriedades e Serviços Cadastrais Opsaun ba Politikas hodi Resolve Kestaun Rai no Propriedade iha Timor-Leste [SCAN

Leia mais

Boletim Económico. Publikasaun fulan tolu husi Autoridade Bankária no Pagamentos Timor-Leste nian

Boletim Económico. Publikasaun fulan tolu husi Autoridade Bankária no Pagamentos Timor-Leste nian Publikasaun fulan tolu husi Autoridade Bankária no Pagamentos Timor-Leste nian Volume 1, Númeru 3 Outubro /2003 Loron ba dala uluk husi sirkulasaun osan-besi metalika Timor Leste nian besik dau-daun mai!...

Leia mais

INTERVENSAUN POLITIKA BANKADA PARTIDO CNRT NIAN, IHA ÂMBITU RE-APRESIASAUN BA VETO POLITIKO BA OJE 2016, HUSI SUA EXCELÊNCIA,...

INTERVENSAUN POLITIKA BANKADA PARTIDO CNRT NIAN, IHA ÂMBITU RE-APRESIASAUN BA VETO POLITIKO BA OJE 2016, HUSI SUA EXCELÊNCIA,... INTERVENSAUN POLITIKA BANKADA PARTIDO CNRT NIAN, IHA ÂMBITU RE-APRESIASAUN BA VETO POLITIKO BA OJE 2016, HUSI SUA EXCELÊNCIA,... Bankada Cnrt Friday, January 8, 2016, Dr. Vicente Guterres Senhores Vice-Presidentes

Leia mais

TAMBA SÁ V GOVERNO KONSTITUSIONAL HAMOSU SEFI.?

TAMBA SÁ V GOVERNO KONSTITUSIONAL HAMOSU SEFI.? V GOVERNO CONSTITUCIONAL Gabinete do Secretário de Estado para o Fortalecimento Institucional TAMBA SÁ V GOVERNO KONSTITUSIONAL HAMOSU SEFI.? Antesedente ho Introdusaun Timor-Leste halo ona progresu boot

Leia mais

Deklarasaun Sosiedade Sivíl ba Enkontru Timor-Leste ho Parseiru Dezenvolvimentu iha Setór Dezenvolvimentu Ekonómiku 1 19 Juñu 2013

Deklarasaun Sosiedade Sivíl ba Enkontru Timor-Leste ho Parseiru Dezenvolvimentu iha Setór Dezenvolvimentu Ekonómiku 1 19 Juñu 2013 Caicoli Street, Dili -Timor Leste / Phone 77422821 / 77265169 [email protected] / [email protected] Deklarasaun Sosiedade Sivíl ba Enkontru Timor-Leste ho Parseiru Dezenvolvimentu iha 2013 Konteúdu

Leia mais

ANTEPROJECTO REGIME ESPECIAL PARA A DEFINIÇÃO DA TITULARIDADE DE BENS IMÓVEIS (LEI DE TERRAS) VERSAO PARA KONSULTA PUBLIKA TETUM

ANTEPROJECTO REGIME ESPECIAL PARA A DEFINIÇÃO DA TITULARIDADE DE BENS IMÓVEIS (LEI DE TERRAS) VERSAO PARA KONSULTA PUBLIKA TETUM ANTEPROJECTO REGIME ESPECIAL PARA A DEFINIÇÃO DA TITULARIDADE DE BENS IMÓVEIS (LEI DE TERRAS) VERSAO PARA KONSULTA PUBLIKA TETUM (Tradusaun ne e laos ofisiál) LEI Nº /2009 [Preâmbulo] REJIME ESPESIÁL KONA

Leia mais

Matadalan ba ema ne ebé precisa durubassa (organiza evento ka sai orador)

Matadalan ba ema ne ebé precisa durubassa (organiza evento ka sai orador) Matadalan ba ema ne ebé precisa durubassa (organiza evento ka sai orador) DIRAT mak organiza publicação ne e. Título Matadalan ba ema ne ebé precisa durubassa (organiza evento ka sai orador) Compilação

Leia mais

La o Hamutuk. Ezboso Lei Anti-Korupsaun

La o Hamutuk. Ezboso Lei Anti-Korupsaun La o Hamutuk The Timor-Leste Institute for Development Monitoring and Analysis Rua dos Martires da Pátria, Bebora, Dili, Timor-Leste P.O. Box 340, Phone: +670 332 1040 or +670-7234330 Email: [email protected]

Leia mais

Rezolusaun Parlamentu Nasional No. 11/2014 (Da necessidade de Realizaçāo de uma Auditoria ao Sector da Justiça) Introdusaun

Rezolusaun Parlamentu Nasional No. 11/2014 (Da necessidade de Realizaçāo de uma Auditoria ao Sector da Justiça) Introdusaun Opiniaun Legal Politika Kona- ba Rezolusaun Parlamentu Nasional No. 11/2014 (Da necessidade de Realizaçāo de uma Auditoria ao Sector da Justiça) Introdusaun Iha tinan ne e deit (2014), Parlamentu Nasional

Leia mais

Analiza no monitor Orsamentu Jerál Estadu

Analiza no monitor Orsamentu Jerál Estadu Analiza no monitor Orsamentu Jerál Estadu 18-20 Novembru 2013 Husi La'o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 3321040

Leia mais

Seksaun II: Análiza konabá Esbozu Lei Instituisaun Memória no mós Reparasaun

Seksaun II: Análiza konabá Esbozu Lei Instituisaun Memória no mós Reparasaun Bulletin Parlamentu Nasionál Nian husi JSMP Edisaun: Jullu 2010 Númeru: 2/2010 Seksaun II: Análiza konabá Esbozu Lei Instituisaun Memória no mós Reparasaun 1. Istoria prosesu dezenvolvementu esbosu Lei

Leia mais

Proposta de Lei n.º /2012. de de. Lei Geral dos Órgãos de Comunicação Social Lei Jerál kona-ba Órgaun-komunikasaun Sosiál

Proposta de Lei n.º /2012. de de. Lei Geral dos Órgãos de Comunicação Social Lei Jerál kona-ba Órgaun-komunikasaun Sosiál Proposta de Lei n.º /2012 de de Lei Geral dos Órgãos de Comunicação Social Lei Jerál kona-ba Órgaun-komunikasaun Sosiál A disposição de regras sobre o exercício do direito de informação e da liberdade

Leia mais

Submisaun Ba Prezidente da Repúblika Timor-Leste. Husi. La o Hamutuk. relasiona ho

Submisaun Ba Prezidente da Repúblika Timor-Leste. Husi. La o Hamutuk. relasiona ho La o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste Tel: +670 3321040 no +670 7234330, email: [email protected] Website: www.laohamutuk.org

Leia mais

Versaun hodi hala o KONSULTA PÚBLIKA 2 / Dokumento ida ne e para referensia de it / Tradusaun ida ne e la os ofisiál ANTEPROJECTO

Versaun hodi hala o KONSULTA PÚBLIKA 2 / Dokumento ida ne e para referensia de it / Tradusaun ida ne e la os ofisiál ANTEPROJECTO ANTEPROJECTO REGIME ESPECIAL PARA A DEFINIÇÃO DA TITULARIDADE DE BENS IMÓVEIS (LEI DE TERRAS) SEGUNDA VERSAO PARA KONSULTA PUBLIKA TETUM (Tradusaun ne e laos ofisiál) 1 LEI Nº /2009 [Preâmbulo] REJIME

Leia mais

Revizaun Estratéjika ba Nutrisaun Department of Foreign Affairs and Trade Rezumu Relatóriu

Revizaun Estratéjika ba Nutrisaun Department of Foreign Affairs and Trade Rezumu Relatóriu Revizaun Estratéjika ba Nutrisaun Department of Foreign Affairs and Trade Rezumu Relatóriu Dezembru 2017 Antesedente Maski iha nafatin esforsus hodi hadi ak estadu, deznutrisaun kontinua sai dezafiu dezenvolvimentu

Leia mais

LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 4 JOVEN LGBTI

LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 4 JOVEN LGBTI LA IHA JOVEN IDA MAKA HELA IHA KOTUK IHA TIMOR-LESTE ANALIZE SITUASAUN # 4 JOVEN LGBTI UNITED NATIONS DEVELOPMENT GROUP ASIA AND THE PACIFIC for more information or to request another copy please contact

Leia mais

Proposta Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2015 ba Polisiamentu Komunitariu Presiza Apoiu Polítika husi Parlamentu Nasional

Proposta Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2015 ba Polisiamentu Komunitariu Presiza Apoiu Polítika husi Parlamentu Nasional Proposta Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2015 ba Polisiamentu Komunitariu Presiza Apoiu Polítika husi Parlamentu Nasional Mahein Nia Lian Nú. 89, 30 Outobru 2014 Relatoriu Fundasaun Mahein Nia Lian ne e suporta

Leia mais

Analiza Orsamentu Seitor Siguransa do Estadu ba Tinan 2012: Tuir Prespektiva Sosidade Sivil Nian

Analiza Orsamentu Seitor Siguransa do Estadu ba Tinan 2012: Tuir Prespektiva Sosidade Sivil Nian Fundasaun Mahein Nia Lian no. 26, 13 Dezembru 2011 Analiza Orsamentu Seitor Siguransa do Estadu ba Tinan 2012: Tuir Prespektiva Sosidade Sivil Nian Relatoriu Ne e Apresenta iha Parlementu Nasional Komisaun

Leia mais

Submisaun Luta Hamutuk Orçamento Rectificativo do Orçamento Geral do Estado 2010

Submisaun Luta Hamutuk Orçamento Rectificativo do Orçamento Geral do Estado 2010 Submisaun Luta Hamutuk Orçamento Rectificativo do Orçamento Geral do Estado 2010 Bazeia ba Proposta de Lei kona-ba Orsamento Rectificativo (OR) 2010 nebe guverno haruka ona ba Parlamento Nasional iha dia

Leia mais

Surat posisaun Timor-Leste nian - TSDA nia Futuro

Surat posisaun Timor-Leste nian - TSDA nia Futuro Surat posisaun Timor-Leste nian - TSDA nia Futuro Atu halosá Governo Timor-Leste prepara surat ida ne e atu facilita discursaun kona ba futuro estatus Autoridade Nomeada Tasi Timor nian (ANTT) (TSDA) hatuir

Leia mais

Lia-fuan Ba Dala Uluk

Lia-fuan Ba Dala Uluk Lia-fuan Ba Dala Uluk Aprovasaun husi Lei Traballu nian husi Parlamentu Nasionál, tuir hakerek iha Konstituisaun husi Repúblika no instrumentu internasionál sira kona ba parte laborál ne ebé Timor-Leste

Leia mais

SURVEY 2013 IHA TIMOR-LESTE KONA-BA ASUNTU SEGURANSA NO POLÍTIKA

SURVEY 2013 IHA TIMOR-LESTE KONA-BA ASUNTU SEGURANSA NO POLÍTIKA SURVEY 2013 IHA TIMOR-LESTE KONA-BA ASUNTU SEGURANSA NO POLÍTIKA INTRODUSAUN Iha 2013, Fundasaun Ázia hala o levantamentu nasionál ba daruak ho objetivu atu halibur opiniaun pesoál sira hodi tulun sukat

Leia mais

Helder Lopes Principal Economist and Chief of Staff Ministry of Finance

Helder Lopes Principal Economist and Chief of Staff Ministry of Finance POLITIKA NO ESTRATEJIA DEZENVOLVIMENTU EKONOMIKU TIMOR-LESTE Helder Lopes Principal Economist and Chief of Staff Ministry of Finance Dili, 05 Novembru 2014 ESTRUTURA APREZENTASAUN PLANU ESTRATEJIKU DEZENVOLVIMENTU

Leia mais

VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE

VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE VERSÃO EXPERIMENTAL BA JORNAL PARLAMENTO NACIONAL TIMOR-LESTE Sexta-feira, 20 de Março de 2015 I. Série Número III LEGISLATURA 3. a SESSÃO LEGISLATIVA ANO LEGISLATIVO (2014-2015) REUNIÃO PLENÁRIA, 02 DE

Leia mais

Pobreza no moris iha TL

Pobreza no moris iha TL Pobreza no moris iha TL Semináriu Universidade Monash Dili, 5 Novembru 2014 Husi La'o Hamutuk Institutu Timor-Leste ba Monitor no Analiza Dezenvolvimentu Rua Martires da Patria, Bebora, Dili, Timor-Leste

Leia mais

GLOSÁRIU ELEISAUN NIAN

GLOSÁRIU ELEISAUN NIAN GLOSÁRIU ELEISAUN NIAN lia fuan kona ba eleisaun ho lian Tetun, Portugés, Inglés ho Indonézia Abríl 2002 GLOSÁRIU ELEISAUN NIAN lia fuan kona ba eleisaun ho lian Tetun, Portugés, Inglés ho Indonézia Abríl

Leia mais